Tuesday, February 08, 2005

ڕۆژگارێکی سه‌یره‌!! تۆ بڵێی مێژوو جارێکی دیکه‌ دوپات بێته‌وه؟‌

له‌ سایتی کوردستان نێت بابه‌تێک به‌ پێنوسی "حه‌مه‌گاوان"له‌ ژێر ناوی" کێ له‌سه‌ر کورسی شه‌هید دوکتور قاسملوو دانیشتوه‌" بڵاوکراوه‌ته‌وه‌. نوسه‌ر له‌م بابه‌ته‌دا ئاوڕی له‌ ڕابردووی به‌ڕێز مسته‌فا هیجری سکرتێری ئێستای حزبی دیموکرات داوه‌ته‌وه‌ و هه‌ندێک زانیاری نوسیوه‌ که‌لانی که‌م بۆ من به‌شێکیان نوێن و پێشتر نه‌م بیستوون. نامه‌وێ له‌سه‌ر ڕاستی و دروستی ئه‌و په‌یڤ و زانیاریانه‌ که‌ له‌سه‌ر ڕابردووی مسته‌فا هیجری نوسیونی بدوێم. ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێ به‌رجه‌سته‌ی بکه‌مه‌وه‌ گه‌له‌پرسیاره‌ێکه‌ سه‌باره‌ت به‌ هۆکاری بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌ت و زانیاری له‌وشێوه‌یه‌یه‌. به‌واتایه‌کی دیکه‌ پاش خوێندنه‌وه‌ی نوسراوه‌که‌ی‌ حه‌مه‌ گاوان چه‌ند پرسیارێکم لا دروستبووه‌و به‌باشی ده‌زانم لێره‌دا بیانخه‌مه‌ ڕوو.

به‌وه‌یدا که‌ نوسه‌ر بۆخۆی باسی کردوه‌ وادیاره‌ له‌ نزیکه‌وه‌ کاک مسته‌فا هیجری ده‌ناسێ و ته‌نانه‌ت له‌ سه‌رده‌می لاوێتیدا پێکه‌وه‌ له‌ زانکۆ خوێندویانه‌و ته‌نانه‌ت خه‌ڵکی شارێکیشن و له‌وه‌ش زیاتر پێیده‌چی ئه‌و به‌ڕێزه‌ بۆخۆشی یه‌کێک له‌ تێکۆشه‌رانی حزب بوبێت و یان ئێستاش حزبی بێت. جا پرسیار ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م زانیاریانه‌ بۆ تا نوکه‌ به‌ فه‌رامۆشی و له‌بیرچونه‌وه‌ سپێردراون و هۆی چیه‌ که‌ ئێستا و پاش ئه‌وه‌ی مسته‌فا هیجری چه‌ندین ساڵه‌ ئه‌ندامی به‌ڕێوه‌به‌ری حزبی دیموکراته و پله‌کانی ئه‌ندامه‌تی بیرۆی سیاسی و جێگری سکرتێری گشتی و به‌م جاره‌وه‌ دوجاریشه‌‌ ده‌بێته‌ سکرتێری ئه‌و حزبه‌ی، بڕێوه‌‌، که‌چی تازه‌ به‌تازه‌ بڵاوده‌کرێنه‌وه‌؟ ئایا به‌رژه‌وه‌ندیه‌ک له‌ پشتی تا ئێستا شاردنه‌وه‌و په‌رده‌پۆشکردنه‌ هه‌بووه‌ و ئه‌گه‌ر هه‌بووه‌ ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییانه‌ چیبوون؟ گه‌لۆ نوسه‌ر چما وا به‌خورتی و له‌م کاته‌دا که‌وتۆته‌ خۆ بۆ ده‌رخستنی ڕاستیه‌کان؟! ئه‌و ڕاستیانه‌ی که‌ لانی که‌م وه‌ک خۆی نوسیویه‌تی زیاتر له‌ سی ساڵه‌ ده‌یانزانێ!. تۆ بڵێی ئه‌مه‌ ئاماژه‌ی دانه‌مرکانه‌وه‌ی ناڕه‌زایه‌تیه‌کانی ناوه‌وه‌ی حزبی دیموکرات پاش کۆنگره‌ی سێزده‌ی ئه‌و حزبه‌ بێت؟ یان ئاکامه‌کان و ئاکاره‌کانی ڕێبه‌رایه‌تی هه‌ڵبژێردراوی ئه‌م کۆنگره‌یه‌ گوڕی به‌ توڕه‌یی و ناڕه‌زایه‌تیه‌کان دابێت؟

نوسه‌ر وادیاره‌ زیاتر بۆ ده‌رخستنی ئه‌وه‌ی که‌ به‌رێز هیجری شیاوی ئه‌وجێه‌ی که‌ پێشتر دوکتور قاسملوو لێی دانیشتوه (سکرتێری حزب) نیه‌و هه‌روه‌ها بۆ سه‌لماندنی لاوازی که‌سیه‌تی هیجری په‌نای بردۆته‌ "ئاشکرا کردنی ڕاستیه‌کان"ی ژیانی ڕابردوی هیجری. به‌ڵام نوسه‌ر هیچ وه‌سه‌ر خۆی نه‌هێناوه‌ که‌ هیجری له‌پڕێکا نه‌بۆته‌ کوڕێک و ناوبراو له‌ سه‌رده‌می دوکتورقاسملوو و دوکتور شه‌رفکه‌ندی و ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی ناویشی هێناون کادری پله‌ یه‌کی ڕێبه‌ری حزب بوه‌و ته‌نانه‌ت له‌ ده‌ورانی دوکتور قاسملووشدا به‌رپرسی کۆمیسیونێکی هه‌ستیارو گرنگی وه‌ک کۆمیسیۆنی ڕێکخستن بوه‌. پرسیار ئه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وکات ئه‌و زانیاریانه‌ نه‌خراونه‌ ڕوو؟ ئایا که‌سی دوکتور قاسملوو ئاگای له‌ ڕابردووی هیجری نه‌بووه‌؟ یانژی ڕیزه‌کانی حزبی دیموکرات ئه‌و ڕاستیانه‌ی که‌ له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌ڕێز هیجری نوسیونی بێ ئاگان و نایزانن؟ ئه‌ی دوکتور قاسملوو که‌سێکی وا نه‌شیاوی چۆن به‌ هاوکاری نزیکی خۆی په‌سه‌ند کردوه‌؟ بێگومان کاکه‌ حه‌مه‌ ده‌بێ ئه‌وه‌ش بزانێ که‌ کاک مسته‌فا یه‌کێک له‌و 25 که‌سه‌ بوو که‌ دوکتور قاسملوو له‌ لیسته‌ سنورداره‌که‌یدا له‌ کۆنگره‌ی هه‌شت بۆ کۆمیته‌ی ناوه‌ندی جێگای په‌سه‌ندی خۆی پاڵاوتبووی و ناوی له‌ ڕیزه‌که‌دا ژماره‌ چوار بووه.‌(نیوسه‌ده‌ خه‌بات، عبدولا حه‌سه‌ن زاده‌، به‌رگی دوو، لاپه‌ڕه‌ 166)

هه‌روه‌ک گوتم بڵاوکردنه‌وه‌ی ئه‌و زانیاریانه‌ له‌ ڕۆژی ئه‌مڕۆدا بۆمن جێگای پرسیارن و هه‌ر که‌س ئه‌و مافه‌ی هه‌یه‌ بپرسێ کاک حه‌مه‌ گاوان بۆ ئه‌مڕۆ ؟ بۆچی بیست ساڵ، ده‌ساڵ پێشتر یان پێنجساڵ پێشتر و یا خود پێش کۆنگره‌ی 13 که‌ گریمانی به‌هێزی ئه‌وه‌ به‌ڕوونی ده‌کرا که‌ کاک مسته‌فا ده‌بێته‌ سکرتێری حزب، ئه‌و زانیاریانه‌ت بڵاونه‌ده‌کرده‌وه‌؟ له‌و پێوه‌ندییه‌دا نوسه‌ر پێویسته‌ ڕونی بکاته‌وه‌ که‌ مه‌به‌ست و ئامانج له‌و وروژاندنی ئه‌م باسه‌و سه‌ره‌نجام زیاتر پێکهه‌ڵپڕژاندنه‌ی ڕیزه‌کانی حزبی دیموکرات چیه‌؟ له‌ کاتێکدا نوسه‌ر ئه‌وه‌ی باش ده‌زانێ که‌ ئه‌مڕۆژانه‌و پاش کۆنگره‌ی 13 ئاڵۆزیی و بشێویی به‌ خویایی هه‌ست پێده‌کرێ و ئاکامه‌کانی کۆنگره‌ گه‌لێک ته‌نگگژه‌یان بۆ ڕێبه‌رایه‌تی نوێ دروستکردوه‌ و ئه‌مه‌ش شتێک نیه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ڕابردوو، نه‌هێنی بێت، به‌ڵکوو ڕۆژانه‌ له‌سه‌ر سایته‌کان نوقرچک له‌یه‌کتر گرتن و پرته‌و بۆڵه‌و ده‌نگه‌ ده‌نگی نه‌یاران ده‌بیسرێ و ده‌بینرێ. پرسیارێکی دیکه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ تۆ بڵێی ئاکامه‌کانی کۆنگره‌و گۆڕانکاریه‌کانی دوای کۆنگره‌ی 13، چسکه‌ی له‌ جێگه‌و پێگه‌و یانیش هزرو هیوای حه‌مه‌ گاوان هه‌ستاندبێت بۆیه‌ ئاوا لێبڕاوانه‌ که‌وتۆته‌ په‌رده‌ هه‌ڵدانه‌وه‌ له‌ ڕاستیه‌کان؟! خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ به‌ دڵسۆزی بۆ ڕێبازو داهاتووی حزبی دیموکرات ده‌زانی و فرمێسکی بۆ هه‌ڵده‌ڕێژی و جێگای دوکتور قاسملو به‌ بێناز ده‌زانی! ئه‌وه‌ له‌ ئاست ئه‌رکی خۆیدا ته‌نه‌خی کردوه‌و ده‌بوو ئه‌و دڵسۆزیه‌ زووتر بکردایه‌.

له‌و کاته‌وه‌ کۆنگره‌ی سێزده‌ی حزبی دیموکرات کۆتایی پێهاتووه‌ و پێش کۆنگره‌و له‌ قۆناخی خۆ ئاماده‌کردن بۆ کۆنگره‌، گه‌لێک ده‌نگۆو باسی جۆراوجۆر له‌ مه‌ڕ ڕیزبه‌ندییه‌کان و چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی کۆنفرانسه‌کان و سه‌ره‌نجام کۆنگره‌و ئاکامه‌کانی بڵاوکرانه‌وه‌و ئێستاش که‌ چه‌ند مانگێک له‌و ڕوداوه‌ تێده‌په‌ڕێ هه‌روا به‌رده‌وامه‌. به‌ ئاشکرا باسی ئه‌وه‌ له‌ گۆڕێدایه‌ که‌ باڵی کاک مسته‌فا پێش کۆنگره‌و له‌ کۆنفرانسه‌کاندا به‌ نه‌هێنی و بێده‌نگیه‌وه‌ کاریان کردوه‌و وه‌ک ده‌گوترێ به‌شێوه‌یه‌کی نادیموکراتیانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات نوێنه‌رانی جێگای په‌سه‌ندی خۆیان گه‌یاندۆته‌ کۆنگره‌. کۆنفرانسی سوید نمونه‌یه‌کی دیاره‌. له‌ کۆنگره‌شدا ئه‌و هه‌وڵدانه‌ ڕه‌نگی دایه‌وه‌و دیتمان که‌ ژماره‌یه‌ک له‌ ئه‌ندامانی پێشووی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی ده‌نگیان پێنه‌درا یان بۆخۆیان کشاونه‌وه‌ و لایه‌نگرانی هه‌ڵسوکه‌وته‌کانی کاک مسته‌فا گه‌یشتنه‌وه‌ بازنه‌ی سه‌رکردایه‌تی. بۆیه‌ ده‌ڵێم لایه‌نگرانی هه‌ڵسوکه‌وت چونکه‌ کاک مسته‌فا زۆرتر له‌ بواری ئاکاریدا شتی هه‌یه‌ بۆ باسکردن بشێ و بۆچوون یان ڕامان و تیۆرێکی نوێ و جیای له‌وانی دیکه‌ نیه‌. ئه‌و گۆڕانانه‌ش که‌ له‌و کۆنگره‌دا له‌ ستراتیژی حزبدا کراون ئاکامی هزرو بۆچوونی ئه‌و نه‌بوون و وادیاره‌ ئه‌و گوڕانانه‌ش ناڕاسته‌وخۆ که‌وتوونه‌ خزمه‌ت جێبه‌جێکردنی نیازه‌کانی باڵی زاڵ.

کاک مسته‌فا له‌ ناو حزبی دیموکراتدا وه‌ک که‌سێکی "مودیر" و "موکور" له‌ به‌ڕێوه‌بردندا ناسراوه‌. پاش دوله‌ت بوونی حزبی دیموکرات له‌ کۆنگره‌ی هه‌شتدا، کاک مسته‌فای هیجری به‌رپرسی کۆمیسیونی رێکخستنی حزب بوو. له‌و کۆمیسیۆنه‌شه‌وه‌ گه‌لێک بڕیار له‌ دژی ئه‌ندامان و تێکۆشه‌رانی باڵه‌که‌ی دیکه‌(ڕێبه‌رایه‌تی شۆڕشگێڕ) ده‌رچوو و گه‌لێکیشیان جێبه‌جێکران. له‌وانه‌ بایکوت کردن، چه‌ک کردنی پێشمه‌رگه‌کانی ئه‌وباڵه‌ له‌ قووڵایی ناوچه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان، هێرشی چه‌کدارانه‌ بۆسه‌ریان و ئێعدامکردنی کادره‌کانی ئه‌وبه‌شه و به‌گشتی ڕێگه‌گرتن له‌ تێکۆشانیان‌. ڕاسته‌ ئه‌و بڕیارانه‌ پشتگیری ده‌فته‌ری سیاسی و کۆمیته‌ی ناوه‌ندی ئه‌وکاتی حزبیشی له‌گه‌ڵ بوه‌. به‌ڵام ڕک ئه‌ستوری ئه‌و سه‌باره‌ت به‌"لاده‌ران" له‌گه‌ڵ هاوکاره‌کانی، جێبه‌جێکردنی بڕیاره‌کانی - موو به‌موو- خێراتر ده‌کرد. هه‌ر ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیه‌ش بوو که‌ دڵی کاک مسته‌فای له‌ به‌رامبه‌ر "لاده‌ران"ی کۆنه‌ هاوڕێیدا نه‌رم نه‌کردوو له‌ کاتی به‌ناو یه‌کگرتنه‌وه‌دا دژایه‌تی ئاشکرای پڕۆسه‌که‌ی ده‌کرد. ئێستا و پاش نزیک به‌ ده‌ساڵ یه‌کگرتنه‌وه هێشتا لاده‌ر هه‌ر لاده‌ره‌و کۆنگره‌ی 13ش له‌گه‌ڵ خۆیدا لاده‌ری نوێشی له‌گه‌ڵ خۆی هێنا و له‌ ئه‌ده‌بیاتی ئه‌مڕۆژانه‌ی ناو ئه‌و حزبه‌دا "کۆنه‌لاده‌ر"و "تازه‌لاده‌ر" دوو ناون که‌ ده‌خرێنه‌ پاڵ ئه‌وانه‌ی له‌ کۆنگره‌ی هه‌شت جیابوونه‌وه‌و‌ ئه‌وانه‌ی له‌ ئاکامه‌کانی کۆنگره‌ی 13 ناڕازین. ئه‌مڕۆژانه‌ باسی ئه‌وه‌ له‌گۆڕێدایه‌ که‌ دژبه‌رانی یه‌کگرتنه‌وه‌ له‌هه‌وڵی تۆڵه‌کردنه‌وه‌ له‌ کۆنه‌لاده‌رانن!. له‌وه‌ش زیاتر ڕه‌ک و ته‌ک بوون و هه‌ڵسوکه‌وتی تووندوتیژ و بێبه‌زییانه‌ به‌ناوی جێبه‌جێکردنی بڕیاراتی حزب له‌گه‌ڵ ئه‌ندام و کادرو پێشمه‌رگه‌کان له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌ ناسراوه‌کانی دیاری کاک مسته‌فا بوون که‌ له‌ حزبدا زۆرتر به‌ ڕوه‌ ئه‌رێنیه‌که‌یدا "مودیر"و "موکوور" ناوده‌براو له‌ ڕوه‌ نه‌رێنیه‌که‌شی توڕه‌و توندو تیژو بێده‌ربه‌ست‌. بێگومان حه‌مه‌گاوان ده‌کرا ئه‌وکات به‌ ئاگا بهاتایه‌ته‌وه‌ که‌ هێشتا کاک مسته‌فا نه‌گه‌یشتبوه‌ لوتکه‌ی ده‌سه‌ڵات. له‌مڕۆدا باسکردنی ئه‌و کاتانه‌ی که‌ هێشتا کاک مسته‌فا نه‌بۆته‌ ئه‌ندامی حزبی دیموکرات، پاش تێپه‌ڕینی چه‌ندین ساڵ به‌سه‌ر حزبی بوون و خاوه‌ن به‌رپرسایه‌تی بوونیدا له‌ دۆخێکدا که‌ ئه‌م حزبه‌ به‌ کێشه‌کانی نێوخۆییه‌وه‌ ده‌تلێته‌وه‌ ناتوانێ پرسیار هێنه‌رو گومان چێکه‌ر نه‌بێ. ئه‌ویش له‌ لایه‌ن که‌سێکی به‌ڕواڵه‌ت نه‌ناسراوو له‌ ڕاستیدا ناسراوه‌وه‌.

مه‌به‌ستی من له‌ هێنانه‌ گۆڕی ئه‌م شتانه‌، وروژاندنی ئه‌و باسانه‌ و خوێ به‌ بریندا کردن نین، چونکه‌ ئه‌مباسانه‌ هه‌نوکه‌ له‌ ناو ڕیزه‌کانی حزبدا گه‌رمن. مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌ڵسوکه‌وته‌کانی به‌ڕێز هیجری له‌ پێش کۆنگره‌ی سێزده‌و له‌ساڵه‌کانی ڕابردووداو به‌تایبه‌ت له‌پاش کۆنگره‌ی ناوبراو له‌گه‌ڵ هاوڕێیانی! بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی خۆ خواردنه‌وه‌و دیانبه‌خۆداگرتنی زۆر له‌ ئه‌ندامانی حزب به‌ره‌و کۆتایی بچێ و سه‌ره‌نجام دژکرده‌وه‌ی ئه‌وتۆی لێبکه‌وێته‌وه‌ که‌ چاوه‌ڕوان نه‌کراوبن. حه‌مه‌گاوان هه‌رچیه‌کی نوسیبی ڕاست یان هه‌ڵه‌ ئه‌و ڕاستیه‌ زیاتر ده‌رده‌خا که‌ حزبی دیموکرت هه‌رچی زووتره‌ پێویسته‌ وه‌خۆ بێته‌وه‌.

کاتی خۆی که‌ هه‌وڵه‌کانی یه‌کگرتنه‌وه‌ی حزبی دیموکرات له‌ لایه‌ن ئه‌ندامان و لایه‌نگرانی هه‌ردوو باڵی حزبه‌وه‌ کرایه‌ هه‌وڵی به‌کرده‌وه‌و له‌گه‌ڵ بڵاوکردنه‌وه‌ی بانگه‌وازێک بۆ لێک به‌ستنه‌وه‌ی هه‌ردوو به‌ش چه‌ندیین جار وه‌ک "ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی 112که‌س له‌ ئه‌ندامان و لایه‌نگرانی هه‌ردوو باڵی حزبی دیموکرات" سه‌ردانی دوڵه‌ڕه‌قه‌و کۆیه‌مان کرد بۆ ئه‌وه‌ی سوربوونی خۆمان پیشان بده‌ین و په‌یامی هه‌ردوو لا بۆ یه‌کدی بگوازینه‌وه‌. له‌ یه‌که‌م دانیشتندا له‌ کۆیه‌ که‌ بانگه‌وازه‌که‌مان له‌گه‌ڵ خۆمان بردبوو بۆ ئه‌وه‌ی بیده‌ینه‌ ده‌فته‌ری سیاسی و سه‌ره‌ڕای بانگه‌وازه‌که‌ هۆکاره‌کانی دروست بوونی ئه‌و هه‌وڵه‌مانیان بۆ شی بکه‌ینه‌وه،‌ داوامان کرد له‌گه‌ڵ ده‌فته‌ری سیاسی دابنیشین. پاش ماوه‌یه‌ک چاوه‌ڕوانی ئه‌ندامێکی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی ڕاسپێردرابوو له‌گه‌ڵمان دانیشێ، چونکه‌ وه‌ک ئه‌و به‌ڕێزه‌ بۆی باسکردین له‌و کاته‌دا ئه‌ندامانی ده‌فته‌ری سیاسی له‌و نزیکانه‌ نین! دیاره‌ به‌لای ئێمه‌وه‌ گرنگ بوو که‌ یه‌که‌م دانیشتنمان له‌گه‌ڵ ده‌فته‌ری سیاسی بێت به‌ڵام له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌بوو که‌ ئه‌وان ئاماده‌بن بانگه‌وازه‌که‌ له‌ ئێمه‌ وه‌رگرن. هه‌ر بۆیه‌ بۆ ئێمه‌ گرنگ بوو که‌ که‌سێک به‌ نوێنه‌ری ده‌فته‌ری سیاسی حزب له‌گه‌ڵمان دانیشێ. له‌ مه‌به‌ستی سه‌ره‌کی نامه‌وێ دوربکه‌ومه‌وه‌. کاتێک دانیشتنه‌که‌ ده‌ستی پێکرد به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌کان به‌خێرهاتنی کردین و ئێمه‌ش مه‌به‌ستی هاتنه‌که‌مان و هۆکاری دروست بوونی بیرۆکه‌ی هه‌وڵه‌کانمان بۆ باسکردن. یه‌کێک له‌ هۆکاره‌کانی پێویستی یه‌کگرتنه‌وه‌ به‌لای ئێمه‌وه‌ ئه‌وه‌ بوو که‌ بارودۆخه‌که‌ هستیاروو چاره‌نوسساز بوو. له‌وه‌ش زیاتر ڕژیم به‌ موکوری هه‌وڵی له‌باربردنی ئه‌زموونی باشوری وێرای داگیرکه‌رانی دیکه‌ خستبووه‌ گه‌ڕ. شه‌ڕی نێوخۆیی بڕستی له‌ بزاڤی کوردایه‌تی بڕیبوو و ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی له‌ باشور هه‌بوو له‌سه‌ر لێواری هه‌ڵدێر بوو. کۆماری ئیسلامی به‌و په‌ڕی تواناوه‌ له‌ هه‌وڵی ڕه‌شه‌کوژی تێکۆشه‌رانی ڕۆژهه‌ڵات کوردستان و به‌تایبه‌ت تێکۆشه‌رانی هه‌ردوو باڵی حزبی دیموکراتدا بوو. نا ئومێدی و بێهیوایی وه‌ک هه‌ورێکی ڕه‌ش باڵی به‌سه‌ر گه‌له‌کماندا کێشابوو له‌وانه‌ش گرنگتر دێوه‌زمه‌ی شه‌ڕ وه‌ک مه‌ترسیه‌کی گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ داهاتووی بزاڤی ڕزگاریخوازی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌کرد.

پاش به‌خێر هێنانمان له‌ لایه‌ن به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌کانی ئه‌وێوه‌، ئه‌ز که‌ په‌یڤبێژی ده‌سته‌که‌ بووم بۆ ئه‌و دانیشتنه‌، به‌ درێژی و به‌شێوه‌یه‌کی هه‌ست بزوێن ئه‌و هۆکارانه‌م باسکرد. کاتێک من ته‌واو بووم ئه‌و به‌ڕێزه‌ی که‌ به‌ نوێنه‌ری ده‌فته‌ری سیاسی نێردرابوو به‌ چه‌ند په‌یڤێکی کورت وڵامی داینه‌وه‌و گوتی که‌ ئێمه‌ ئه‌و هه‌ل و مه‌رج و بارودۆخه‌ گرنگ و هه‌ستیارو چاره‌نوس سازه‌ که‌ ئێوه‌ باسی ده‌که‌ن(ده‌قی ووته‌که‌ی ئه‌و به‌ڕێزانه‌م وه‌ک خۆی له‌ بیر نیه‌ ئه‌وی نوسیومه‌ ڕه‌نگه‌ وشه‌کان جیاواز بن به‌ڵام واتاکه‌ی ئه‌وه‌ بوو) هه‌ست پێناکه‌ین!‌. هه‌موو مان که‌ نزیک حه‌وت که‌سێک ده‌بووین به‌و وڵامه‌ تێکچوین و من یه‌کجێ و تاڕاده‌یه‌ک به‌‌‌ توڕه‌یی وڵاممدایه‌وه. هه‌ر له‌و کاته‌دا ئه‌و به‌ڕێزه‌ی که‌ به‌رپرسی پێوه‌ندییه‌کان بوو خه‌مخۆری بۆ دۆخه‌که‌و بانگه‌وازه‌که‌ی ئێمه‌ی به‌ته‌واوی پێوه‌ دیار بوو، هه‌ڵیدایه‌و گوتی دڵنیام که‌ کاک (....) مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ و .... ویستی بۆی پینه‌ بکات.

مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕێبه‌رایه‌تی ده‌سه‌ڵاتداری پاش کۆنگره‌ی سێزده‌ وادیاره‌ هێشتا هه‌ر نوکمی سه‌رکه‌وتنیانن به‌سه‌ر نه‌یاره‌کانیان! دا و ده‌نگی ناره‌زایه‌تیه‌کانی ناوخۆیان نابیستن و گرنگی بارودۆخی ئێستاو ئه‌وده‌رفه‌ت و گۆڕه‌پانه‌ی له‌پێشی داهاتووی نه‌ته‌وه‌که‌مانه‌ وه‌ک ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی گۆرین نایبینن و هه‌ستی پێنا‌که‌ن،و له‌سه‌ر ئه‌و بنچینه‌ هه‌ڵه‌یه‌ی که‌ هه‌ر گۆڕانێک کۆمه‌ڵێک قوربانی ده‌خوازێ ئه‌سپی دڵنیایی خۆیان لینگ ده‌ده‌ن. به‌ڵام پێیناچی ئه‌مجاره‌ قوربانیه‌کان ته‌نیا چه‌ند که‌س نه‌یارو ناڕازی بن و شه‌پۆلی ده‌نگی نا ڕه‌نگه‌ له‌ جوگرافیای حزبی دیموکراتدا قوڵپدانێکی توسونامی ئاسای لێدروست بێت و به‌مه‌ش بزاڤی نه‌ته‌وایه‌تی کوردستان دوچاری خه‌سارێکی قه‌ره‌بوو نه‌کراو ببن.

له‌ بارودۆخی ئێستا ئه‌گه‌ر حزبی دیموکارت هه‌روا به‌رزه‌فڕانه‌ خه‌ریکی به‌خۆدا هه‌ڵدان و په‌‌سه‌ندبێژی بڕیارو ئاکاره‌کانیان بن له‌ هه‌ناوی حزبه‌که‌یاندا ده‌یان حه‌مه‌گاوان له‌دایک ده‌بن. بۆیه‌ ئێژم له‌ هه‌ناوی حزبدا چونکه‌ حه‌مه‌گاوان به‌ نوسینه‌که‌یدا ده‌رده‌که‌وێ که‌ حزبیه‌ یان حزبی بوه‌. کێ ده‌ڵی له‌و که‌سانه‌‌ نیه‌ که‌ به‌ تازه‌ لاده‌ر ناسراون‌!!. له‌وه‌ش سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ چ ئه‌وانه‌ی لایه‌نگری له‌ به‌ڕێز هیجری ده‌که‌ن و چ ئه‌وانه‌ی دژیانن خۆیان به‌ خه‌مخۆری حزب ڕێبازو جێگای شه‌هیدانی حزب ده‌زانن و ئه‌وی دیکه‌یان به‌ دژی حزب و ڕێبازی سه‌روه‌رانی حزب ده‌قه‌بڵێنێ.

پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی نوسینه‌که‌ی حه‌مه‌گاوان، چه‌ندکه‌س له‌ لایه‌نگران و ئه‌ندامانی ئه‌و حزبه‌ له‌ دژی حه‌مه‌ گاوان وه‌ده‌نگ هاتوون و ئه‌ویان به‌ سیخوڕو ... چواندوه‌.

ڕۆژگارێکی سه‌یره‌ و له‌وه‌ش سه‌یرتر دوپات بوونه‌وه‌ی مێژووه‌!

20ی ڕێبه‌ندانی 2704 به‌رامبه‌ر 8ی فێبریوه‌ری 2005

هه‌ر له‌م پێوه‌ندییه‌دا:

"ئه‌و که‌سه‌ی له‌ سه‌ر کورسی قاسملۆ دانیشتووه"- جێی شانازی ته‌واویه‌تی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانه‌، وه‌ڵامێک به‌ سووکایه‌تیه‌کانی حه‌مه‌ گاوان
حه‌مه‌گاوان، وه‌ک سیخوڕێک دێته‌ قسه‌ کردن
دێمانه‌: دوایین ده‌بۆچوون

Monday, February 07, 2005

هه‌ڤپه‌یڤینی عفه‌ت ماهباز له‌گه‌ڵ د.رۆئیا تلوعی

به‌رکوڵێک:

له‌هه‌فته‌ی ڕابردوودا، هه‌ڤپه‌یڤینێکی خاتوو ڕۆئیا تلوعی بڵاوکرایه‌وه‌ که‌ له‌وکاته‌دا که‌ به‌ مه‌به‌ستی به‌شداریکردن له‌ کۆنفرانسی پانزده‌هه‌می دامه‌زراوه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌کانی ژنان، گه‌یشتبوه‌ ئاڵمان، له‌گه‌ڵی سازدرابوو. هه‌روه‌ک له‌ هه‌واڵی سایته‌ کوردییه‌کانیشدا بڵاوکرابوه‌وه‌ ناوبراو له‌ له‌م ماوه‌یه‌دا سه‌ردانی باکوری کوردستان و تورکیه‌شی کردو وێڕای چاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ ژنانی تێکۆشه‌ری ئه‌وبه‌شه‌ی کوردستان له‌گه‌ڵ خاتوو له‌یلا زاناش دانیشتینان هه‌بووه‌. خاتوو ڕۆئیا تلوعی له‌ کۆنفڕانسی ناو هێنراودا بابه‌تێکی به‌ پێزی له‌سه‌ر کێشه‌کانی ژنان له‌ کوردستان و ئێران و به‌تایبه‌تیش له‌سه‌ر کێشه‌کانی ژنی کورد پێشکه‌شی کۆنفرانسه‌که‌ کردوه‌و پێشوازیه‌کی شایانی لێکراوه‌. شیاوی ئاماژه‌ پێدانه‌ که‌ به‌شێک له‌ وتاره‌که‌ی خاتوو ڕۆئیا ته‌رخانکرابوو بۆ"جیاواز نه‌بوونی خه‌باتی فێمینیستی و‌ خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی ژنانی کورد". هه‌ر له‌ ده‌وروبه‌ری کۆنفڕانسه‌که‌ خاتوو عێفه‌ت ماهباز* ئه‌و هه‌ڤپه‌یڤینه‌ به‌رفراوانه‌ی له‌گه‌ڵ خاتوو ڕۆئیا ئه‌نجامداوه‌و له‌ سایتی"اخبار روز**"دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌. ئه‌زیش هه‌روه‌ک به‌ڵێنم پێدا بوون وه‌رمگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر کوردی. پێویسته‌ بگوترێ خاتوو ڕۆئیا یه‌کێک له‌و ده‌نگه‌ ناوازانه‌یه‌ که‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانه‌وه‌ ده‌بیسرێ و خه‌باتکارێکی دڵسۆزو تێکۆشه‌رێکی دیاری بواری ئاشتی و مافه‌کانی مرۆڤه‌. ئه‌و شانازی به‌کورد بوون و ژن بوونیه‌وه‌ ده‌کات و به‌ده‌نگێکی به‌رز هاواری بێ مافی ژنانی کورد به‌ گوێی ئه‌وانی دیکه‌دا ده‌چرپێنێ. سه‌رنجتان بۆ خوێندنه‌ده‌ی ده‌قی هه‌ڤپه‌یڤینه‌که‌ ڕاده‌کێشم.

ڕۆئیا تلوعی:من ژنم، مرۆڤم، کوردم، فێمینیستم و ده‌خوازم مافه‌کانی خۆمم
هه‌بێ
هه‌ڤپه‌یڤینێک له‌گه‌ڵ تێکۆشه‌ری بواری ئاشتی و مافی مرۆڤ، نوسه‌ری فێمێنستی کورد، خاتوو ڕۆئیا تلوعی
ئاماده‌کردنی: عێفه‌ت ماهباز
وه‌رگێڕانی له‌ فارسیه‌وه:‌ خالید عه‌زیزی
(شوێنی هه‌ڤپه‌یڤین: دامه‌زراوه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌کانی ژنان- کۆنفرانسی پازده‌هه‌م، بێرلین)
یه‌کشه‌ممه‌ 3ی خه‌زه‌ڵوه‌ری 2704 - 24ی ئۆکتۆبه‌ر2004
عێفه‌ت ماهباز: هه‌ڵسه‌نگاندنی ئێوه‌ له‌سه‌ر بارودۆخی ژنانی ئێرانی و شوێنی فێمینیسم له‌ نێویاندا چیه‌؟
ڕۆئیا تلوعی: له‌ ڕاستیدا ئه‌گه‌ر بابه‌تی گشتی ژنانی ئێران سه‌باره‌ت به‌ فێمێنیسم لێک بده‌ینه‌وه‌ ده‌بینین که‌ له‌ هه‌لومه‌رجی ئێستا دۆخه‌که‌ بۆ فێمێنیزم هێنده‌ له‌بار نیه‌. بۆ؟ چونکه‌ له‌وێ به‌کرده‌وه‌ مافی ژنان ژێرپێ ده‌نرێ، ئه‌مه‌ ڕاستیه‌که‌. هێشتاش مه‌زنایه‌تی باوک به جۆرو ‌شێوه‌کانیه‌وه‌ هه‌روا ماوه‌و ‌ژنانێک هه‌ن که‌ به‌ هۆێ باوه‌ڕی دواکه‌وتوانه‌و نه‌ریته‌ کۆنه‌کانه‌وه‌ چاره‌نوسی خۆیان په‌سه‌ند کردوه‌. دایکانی ئێمه‌ له‌وانه‌یه‌ بێژن:" به‌سه‌ ئیتر ژن هه‌ر ئه‌و‌ه‌یه، ئیتر چیتان گه‌ره‌که‌، خۆ تۆ له‌ ژنانی دیکه‌ مافت زیاتر هه‌یه‌" وه یان له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێک ژن نه‌هزرن. هه‌ندێک له‌ ژنانیش به‌ توندی به‌ نه‌ریته‌وه‌ چه‌سپاون.‌ ئه‌و ژنانه‌ی که‌ کۆیله‌تی به‌ به‌شی ژنان ده‌زانن و په‌سه‌ندیانه‌ که‌ ژێر چه‌پۆکه‌ی مێرد و لایه‌نگری ‌ ژنی داپۆشراوی له‌خوا ترس بن. ژنی دیکه‌ش هه‌ن که‌ باوه‌ڕیان به‌و شێوه‌یه‌ نیه‌. به‌گشتی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک به‌ جۆرێک ژیانیان ده‌به‌نه‌ پێش. له‌وانه‌یه‌ له‌ بنه‌ڕته‌وه‌ بۆیان گرنگ نه‌بێ که‌ له‌ ده‌وروبه‌ریان چی ڕووده‌دا. ژنانی دیکه‌ش هه‌ن که‌ نوسه‌ر یان هێزی سیاسی نین به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ ژیانیان بیرده‌که‌نه‌وه‌ و بوونیان له‌ گۆمه‌ڵگادا گرنگه‌. ئه‌وانه چێکه‌ری په‌یوه‌ندی خه‌باتکارانن له‌ گه‌ڵ کۆمه‌ڵداو توێژاڵێکن که‌ ده‌توانن له‌ ناو توێژی دواکه‌وتووی کۆمه‌ڵگادا ڕاتڵه‌کانێک چێ بکه‌ن.‌ توێژاڵێکی ژنانیشن که‌ به‌ به‌شێک له‌(نوخبه)کانی کۆمه‌ڵ ده‌ژمێردرێن. له‌ ژنانی فێمێنیستی ئیسلامیه‌وه‌ بگره‌ تا ژنانی "لائیک". به‌ڵام ئه‌مانه‌ ئازایه‌تی ده‌ربڕینی فێمێنیست بونیان تێدا نیه‌. تاقمێکیش هه‌ن که‌ له‌ په‌سیوی بزاڤی ژنانه‌وه‌ کار ده‌که‌ن، هه‌رچه‌ند که‌ ئه‌م بزاڤه‌ هێشتا ڕێبه‌رو ڕێکخه‌ری خۆی په‌یا نه‌کردوه‌و نه‌بۆته‌ ڕێکخراو، به‌ڵام بزوتنێک به‌ ئاراسته‌ی بزاڤی دیموکراتی ژنان له‌ واری جێبه‌جێ کردندایه‌. خاتوو شادی سه‌در وتارێکی ڕه‌خنه‌ی له‌سه‌ر کێشه‌کان نوسیبوو، له‌م بابه‌تانه‌ نمونه‌ هه‌ن و هه‌ندێک ژنانی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات یان نزیک به‌ ده‌سه‌ڵاتیش ده‌خرێنه‌ ناو به‌شه‌کانی بزوتنه‌وه‌ی ژنان.
عێفه‌ت ماهباز: تا ئه‌وجێیه‌ی من ئاگام لێیه‌، خاتوو سه‌در به‌یه‌کێک له‌ ژنانی ده‌سه‌ڵاتدار ناژمێردرێ.
ڕۆئیا تلوعی: مه‌به‌ستم ئه‌وه نه‌بوو که‌ خانم سه‌در ده‌سه‌ڵاتداره‌. ئه‌ز‌ هه‌موو شتێک‌ نه‌رێنی یا ئه‌رێنی نابینم. مرۆڤه‌کان لایه‌نی نه‌رێنی و ئه‌رێنیان هه‌یه‌و خاوه‌نی ئاکاری شیاو نه‌شیاون.
عێفه‌ت ماهباز: تکایه‌ سه‌باره‌ت به‌ ژنانی ده‌سه‌ڵاتدار له‌ کۆمه‌ڵی ئێران بدوێ؟ڕۆئیا تلوعی: ته‌نانه‌ت ئه‌وانیش ده‌گرێته‌وه‌. بۆ وێنه‌ من له‌وانه‌یه‌ بۆچونه‌کانی خاتوو شیرین عبادی که‌ هێشتاش هیوای به‌ چاکسازی هه‌یه‌، په‌سه‌ند نه‌که‌م، به‌لام کاتێک ناوبراو له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات سه‌ری داناپۆشێ و ڕاده‌گه‌یه‌نێ که‌ ته‌نیا بۆ ڕێزگرتنی یاسای وڵات، له‌ ناوه‌وه‌ ئه‌و یاسایه‌ له‌به‌رچاو ده‌گرێ، ئه‌م ئاکاره‌ی ئه‌و به‌ ئه‌رێنی و کاریگه‌ر داده‌نێ.
.‎عێفه‌ت ماهباز: خاتوو عبادی زۆر کاری ئه‌رێنیشی ئه‌نجامداوه‌.
ڕۆئیا تلوعی: گووتم من هیچ شتێک به‌ ڕه‌ش یان سپی نابینم. هه‌ر که‌س کارگه‌لێکی باشی هه‌یه‌و که‌ هه‌موویانم لا په‌سه‌نده و کارگه‌لێکیشی هه‌یه‌ که‌ له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌زه‌وه‌ نه‌رێنین‌و ئه‌ز دژیانم. من خۆم به‌ فێمێنیست ده‌زانم. له‌ ئێران پڕۆپاگه‌نده‌ی زۆر له‌سه‌ر فێمێنیسم کراوه‌ و زاراوه‌ی فێمێنیسم له‌ قۆناخێکدا به‌ربه‌ست بووه‌و گه‌لێک به‌ خراپی شێوێندرابوو. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ زۆربه‌ی ژنانت بپرسیبایه فێمێنیسم چیه‌؟ ده‌یانگوت" یانی ئه‌و ژنانه‌ی که‌ سێکس له‌گه‌ڵ ڕه‌گه‌زی هاوشێوه‌ بڵاو ده‌که‌نه‌وه" و سوور ده‌بوونه‌وه‌و‌ شه‌رم دایده‌گرتن‌.‌
عێفه‌ت ماهباز: ئه‌گه‌ر بمه‌وێ به‌ ڕێکی بڵێم حه‌وت ساڵ له‌مه‌و پێش لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک له‌ ئێران، له‌ سه‌ر توێژی جۆراوجۆر له‌م به‌ستێنه‌وه‌، به‌ڕێوه‌ چوو. وڵامه‌کان، ئه‌وه‌یان ده‌رده‌بڕی که‌ ژنان تا ڕاده‌یه‌ک شاره‌زاییان له‌م بابه‌ته‌ هه‌یه‌.
ڕۆئیا تلوعی: بۆچونی من ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆ زۆرله‌ ژنانی ئێران بابه‌تێکی به‌هه‌ڵه‌دابراوه‌ که‌ فێمینیسم کێشه‌یه‌کی بێ ڕه‌وشتیانه‌یه‌.‌ له‌ کاتێکدا ئه‌وه‌ نه‌ڕاسته‌. له‌وانه‌یه‌ هێندێک له‌ ژنانی فێمێنیست حه‌زی لێبکه‌ن یانیش ئه‌و حه‌زه‌ به‌ نه‌رێنی نه‌زانن.
عێفه‌ت ماهباز: ئێوه‌ بۆخۆتان چۆن فێمێنیست پێناسه‌ ده‌که‌ن؟
ڕۆئیا تلوعی: من خۆم به‌ تێکه‌ڵاوێک له‌ سۆسیال فێمێنیست و لێبراڵ فێمێنیست ده‌زانم.
عێفه‌ت ماهباز: ئایا ئه‌م هزره‌ی تۆ له‌ چوارچێوه‌ی ئیدئۆلۆژیه‌کی تایبه‌تیدا ده‌گونجێ؟ یان ....
ڕۆئیا تلوعی: نمونه‌ یان چوارچێوه‌ بۆ من ئه‌و وڵاتانه‌ن که‌ له‌ نێویاندا دێمۆکراسی و ئازادی و ئاسایش بۆ کۆمه‌ڵ دابین کراوه‌، بۆ وێنه‌ وڵاتی سوید بۆ من نمونه‌یه‌کی باشه‌. یا سه‌باره‌ت به‌ لیبراڵ فێمێنسم که‌ ده‌خوازن هێندێک پێوه‌ری یاسایی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ژنان ئه‌نجام بده‌ن ئه‌میشم پێ نمونه‌یه‌کی شیاوه‌. یاسا باشه‌. من له‌و باوه‌ڕه‌دام که‌ کۆنڤانسیۆنی مافه‌کانی ژنان ده‌بێ په‌سه‌ند بکرێ و له‌ دووتوێی په‌رتوکه‌کاندا بزر نه‌بێ و به‌کرده‌وه‌ جێبه‌جێ بکرێ. من کۆنڤانسیۆنی مافه‌کانی مرۆڤم وه‌رگێرا. له‌ ماده‌ی 16 به‌دواوه‌ باسه‌که‌ سه‌باره‌ت به‌ جێبه‌جێکردنیه‌تی، له‌م ڕوه‌وه‌ گرنگی جێبه‌جێکردنی یاسا پیشانده‌دا. به‌هه‌ر حاڵ من له‌ چوارچێوه‌ی ئیدئۆلۆژی تایبه‌تیدا ناگونجێم. هه‌ربۆیه‌ تێده‌کۆشم که‌ له‌ هه‌ر کارێکدا، لایه‌نه‌ ئه‌رێنیه‌که‌ی بگرم و چاکه‌کانی بچنم.
عێفه‌ت ماهباز: تۆ له‌ سه‌ره‌تای دستپێکردنی په‌یڤینه‌که‌ت له‌" دامه‌زراوه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌کانی ژنان- کۆنفڕانسی پانزده‌یه‌م" گوتت:"ئه‌ز هه‌ر ئه‌و ژنه‌م که‌ هوما ناتق له‌ پیڤینه‌که‌یدا باسی لێکرد" ده‌توانن مه‌به‌سته‌که‌تان ڕوونتر بێژن؟ڕۆئیا تلوعی: خاتوو ناتق له‌ سه‌ر ژنان ده‌په‌یڤی و گووتی‌" پێتان وانه‌بێ هه‌موو ژنان له‌ نێو ئێدئۆلۆجیه‌کی تایبه‌تیدا ده‌گونجێن. ژن گه‌لێک هه‌ن‌ که‌ نێنۆک درێژ ده‌که‌ن، بۆیاخی لێده‌ده‌ن و کارگه‌لێکی چاکیش ئه‌نجام ده‌ده‌ن و کاریگه‌ریشه‌". دۆستان پێیان گوتم که‌ ڕه‌نگه‌ له‌ کۆنفرانسه‌که‌دا توشم به‌توشی دژکرده‌وه‌ی توندی ئیدئۆلۆجیکه‌وه‌ بێ و یانیش هێندێک که‌س، ساڵانێکه‌ ناسیۆنالیسم به‌ وشه‌یه‌کی به‌ربه‌ست ده‌زانن و به‌و مه‌به‌سته‌، "ئاتیکت" گه‌لێکی ئاماده‌یان هه‌یه‌‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیچه‌سپێنن. ئه‌ز نه‌ فێمێنیستێکی ئیسلامیم و نه‌ فێمێنیستێکی مارکسیست، به‌ڵام ژنێکم که‌ خاتوو هوما ناتق پێناسه‌ی کرد. هه‌وڵده‌ده‌م له‌ ژینگه‌ی ده‌وروبه‌رم کاریگه‌ریم هه‌بێ. ئه‌ز ڕادیکاڵ یان ڕه‌ش و سپی له‌ کێشه‌کان ناڕوانم.عێفه‌ت ماهباز: به‌ڵام ئه‌و په‌یڤانه‌ی که‌ له‌ ئاخافتنه‌که‌تدا ده‌رتبڕین وه‌کوو گوێگرێک، وا تێگه‌یشتم که‌ ڕه‌نگ و بۆنێکی دیکه‌شی هه‌یه‌!. ئایا ئه‌مه‌ ده‌کرێ ئه‌مه‌ به‌ هۆی کوردبونتانه‌وه‌ بێ؟ به‌هۆی ئه‌و جیاوازی دانانه‌ی که‌ ساڵانێکی دورو درێژه به‌سه‌ر که‌مایه‌تیه‌ نه‌ته‌وه‌ی(له‌ ده‌قه‌که‌دا" قه‌وم" نوسرواه‌) یه‌کانی دانیشتوی ئێراندا تێده‌په‌ڕێ و له‌به‌ر بارودۆخی چه‌وسانه‌وه‌یه‌ک که‌ خه‌ڵکی کورد کێشاویه‌تی و له‌وانه‌یه‌ ئه‌م په‌یڤینه‌ی ئێوه، ئه‌و‌ به‌شه‌ی که‌ تایبه‌ته‌ به‌ ڕێکخراوه‌کان په‌یوه‌ندی به‌ ئیدئۆلۆژی ئه‌وانه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ ئێوه‌ ناچار وه‌ک لێکۆڵه‌رێک، ئه‌م کێشانه‌تان له‌ په‌یڤینه‌که‌تاندا گونجاند. له‌وانه‌یه‌ من ئه‌مڕۆ له‌ له‌ ژیاندا به‌و ئاکامه‌ گه‌یشتبم که‌ به‌دوای ئیدئۆلۆژیک که‌وتن هه‌ڵه‌ به‌ڵام وابیرناکه‌مه‌وه که‌ بۆ ئیدیکه‌ش هه‌ڵه‌ بێت. تێڕوانینی تۆ چۆنه‌؟
ڕۆئیا تلوعی: ئه‌رێ ئێوه‌ له‌ په‌یڤینه‌که‌ی مندا هه‌ستتان کرد که‌ ئه‌ز سه‌باره‌ت به‌ پۆلێکی دیاریکراو دواوم که‌ ڕووبه‌ڕوو بونه‌وه‌یه‌کی ئیدئۆلۆژجیم هه‌بێ؟ ناوگه‌لێکی تایبه‌تیم هێنا؟عێفه‌ت ماهباز: له‌سه‌ریه‌ک په‌یڤه‌کانی تۆ وای ده‌ر ئه‌بڕی و هه‌ر له‌و کاته‌شدا ئه‌توانرا به‌و شێوه‌ لێک بدرێته‌وه‌، که‌ کوردستان له‌ چوارچێوه‌ی ئێراندا نه‌گونجێ! و ئه‌مه‌ش به‌ بۆچونی من له‌گه‌ڵ بۆچونه‌کانی که‌سانی وه‌ک قاسملو، ڕێبه‌رانی کوردی ئێران که‌سێکی جاکسازیخواز، که‌ ده‌یویست کورده‌کان له‌ چوارچێوه‌ی ئێراندا بژین و خوازیاری کۆماری فێدراتیڤ بوو بۆ ئێران. ئه‌و هه‌وڵێکی زۆری بۆ بردنه‌ پێشی ئه‌و بوچونه‌ی به‌ ئاراسته‌ی کۆتایی هێنان به‌ چه‌وسانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، بۆ خه‌ڵکی کورد دا و گیانیشی له‌ پێناویدا دانا. په‌یڤه‌کانی تۆ به‌گشتی پرسیاری ده‌گوراند و ئه‌وه‌ی که‌ ئێوه‌ به‌ دوای چیه‌وه‌ن؟ڕۆئیا تلوعی: په‌یڤینه‌که‌ سه‌باره‌ت به‌ ژن و مودێرنیته‌ بوو،‌ له‌ ڕاستیدا من باسی دوو سێ نمونه‌م له‌ باره‌ی ئێرانه‌وه‌ کرد، و پاشان چوومه‌ ناو باسکردنی ڕۆڵی ژنان له‌ ئێران، پێناسه‌ی ئه‌وه‌م کرد که‌ ڕۆڵی ژنانی ئێران له‌ چیدا بوه‌و ئه‌ز باوه‌ڕم به‌ ڕۆڵی ژنان هه‌یه‌. مۆدێرنیته‌ له‌ ئێراندا هه‌ردێ و جێی خۆی ده‌گرێ. له‌م دواییانه‌دا له‌ "بنیاد"ه‌وه‌ ته‌له‌فوونیان بۆکردم و گوتیان که‌ تۆ ته‌نێ 40 خوله‌کت کات هه‌یه و حه‌زده‌که‌ین سه‌باره‌ت به‌ ڕۆڵی ژنانی کوردستانیش بدوێی. منیش گوتم" کوێر چیت ده‌وێ دوچاوی ساخ" گه‌ر له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کم هه‌بێت زۆریش شاد ده‌بم که‌ کێشه‌کانی ژنانی کوردستان له‌ ڕوانگه‌ی خۆمه‌وه‌، بناسێنم. به‌ پێویستم زانی که‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ کوردستان بناسێنم و پاشان ژنانی کوردستان. بۆ ئه‌م کاره‌م کرد، له‌ پێشه‌کیه‌که‌شدا گوتم، چونکه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کانی ئیران کورده‌کانیان به‌ یاخی و جیاوازیخواز ‌ناساندوه و ڕوانینێکی پان ئێرانیستیش هه‌رده‌م خۆی سه‌پاندوه‌ که کورده‌کان ئێرانین و کێشه‌یه‌کیشیان نیه‌ که‌ بێهێننه ‌گۆڕێ و ئه‌گه‌ریش چتێک بهێننه‌ گوڕێ تاوانی جیاوازیخوازیان ده‌ده‌نه‌ پاڵ. هیچ کاتێک تێگه‌یشتنێکی ڕاسته‌قینه‌ له‌سه‌ر کوردان نه‌بووه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵک کێشه‌مان نیه‌، خه‌ڵک ڕێزمان لێده‌گرێ و ئێمه‌ش ڕێزیان بۆ داده‌نێین. گه‌ره‌ک بوو ئاماژه‌ به‌ مێژووی کوردستان بکه‌م که‌ له‌وانه‌یه‌ بۆ هێندێکان ئه‌و پرسیاره‌ هاتبێته‌ پێش که‌ بۆ کوردستانی ئێران، کوردستانی تورکیا، کوردستانی سوریه‌ و کوردستانی ئیراک؟ بۆچی حه‌شیمه‌تێکی 30- 40 ملیۆنی به‌سه‌ر چوار وڵاتدا دابه‌ش ده‌کرێ؟ بۆ کوردستان ده‌بێته‌ که‌مایه‌تی و سه‌ریان ده‌کوترێته‌وه‌..عێفه‌ت ماهباز: به‌ بۆچوونی من خه‌ڵک بۆ خۆیان یانی ئێرانیه‌کان پێکه‌وه‌ کێشه‌یه‌کیان نه‌بوو.ڕۆئیا تلوعی: من له‌ کوێی وتاره‌که‌مدا ئاماژه‌م به‌ جیابوونه‌وه کردوه‌؟ ئه‌ز به‌کورتی ئاماژه‌م به‌ مێژووی کوردستان کرد و ئاماژه‌م به‌ ژنانی کوردستان کرد که‌ له‌ ڕوانگه‌ی بزوتنه‌وه‌ی کورده‌وه‌ هه‌میشه‌ هاوده‌نگ بوه‌و یان دواکه‌وتووه‌، ژنان له‌م بزوتنه‌وه‌دا به‌شدار بوون. ژنانی ئێمه‌ بزاڤێکی تایبه‌تی و سه‌ربه‌خۆیان نه‌بووه‌‌ به‌ڵام ناتوانم چاو له‌و ڕاستیه‌ وه‌رگێڕم که‌ هه‌ندێک له‌ پارت و ڕێکخراوه‌کان به‌ کرده‌وه‌ له‌ بزاڤی ژناندا ده‌ورێکی ئه‌رێنیان بینیوه‌، له‌وه‌ی که‌ ژنان له‌ ماڵ بێنه‌ ده‌ر. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ هه‌لومه‌رجێکی میلیتاریستیشدا بوو بێ. ته‌نانه‌ت شاش بۆ خۆی له‌م به‌ستێنه‌دا کار گه‌لێکی به‌جێی ئه‌نجامداوه‌. هه‌ربۆیه‌ش ئه‌ز نه‌کارم ڕۆڵ و ده‌وری ئه‌رێنی کۆمه‌ڵه‌ له‌به‌ر چاو نه‌گرم.عێفه‌ت ماهباز: لێره‌ بۆ ئێمه‌ په‌که‌که‌ هێمایه‌کی توندوتیژیه‌و ئیدئۆلۆژی ئه‌وان بۆ جێگیرکردنی ده‌سه‌ڵاتی توندوتیژه‌. له‌ نێو ئوروپاییه‌کاندا ئه‌وان دیمه‌نێکی باشیان نیه‌. ئێوه‌ ته‌نانه‌ت له‌وان واته‌ ڕێکخراوی کوردی تورکیه (په‌که‌که)ش به‌ پێدا هه‌ڵدانی زۆره‌وه‌ ده‌دوان.
ڕۆئیا تلوعی: بۆ ئێوه‌ له‌وانه‌یه‌ ترسناک و تۆسن بن به‌ڵام بۆ من نا. چونکه‌ بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی کورد کاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر ژنانی کورد هه‌بووه و هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش بزاڤی ژنان نه‌یتوانیوه‌ سه‌ربه‌خۆ له‌ بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ده‌رکه‌وێ. خوازراو یان نه‌خوازراو ناتوانم کاتیگه‌ریه‌تی ئه‌و‌ ئامانجگه‌له‌ی که‌ جوڵانه‌وه‌ له‌سه‌ر ژنان کورد هه‌یبوه‌ له‌به‌رچاو ناگرم و هێنانه‌ گۆڕو ئامانجیشیان به‌ ئه‌رێنی ده‌زانم. له‌وه‌ش بترازێ ئه‌وان ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ی تایبه‌تی خۆشیان هه‌بوه‌. به‌هه‌ر حاڵ ژن بوون جورێک چه‌وسانه‌وه‌ و کوردبونیش جۆرێکی دیکه‌ له‌ چه‌وسانه‌وه‌یه‌.چه‌وسانه‌وه‌یی نه‌ته‌وه‌یی ده‌تواندرێ ئاوا بهێندرێته‌ به‌رچاو، که‌ ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ ئه‌مریکا یان هه‌ر وڵاتێک بێته‌ ئێران، و ئێران به‌ خاکی خۆی بقه‌بڵێنی و زمانی خۆی بکاته‌ زمانی فه‌رمی و زمانی فارسیش له‌ له‌ گوتوبێژدا بهێڵرێته‌وه‌. وانه‌ گوتنه‌وه‌ به‌ زمانی فارسی ڕێی لێبگیرێ، مافی خوێندن و نوسینت نه‌بێ و هه‌ر له‌و کاته‌دا ئیمکاناتی ئابووری له‌ ئێوه‌ بستێنن. ئه‌مریکا سه‌رده‌ست بێت و ئێوه له‌ که‌مایه‌تیه‌کیدا بخرێنه‌ ژێر چه‌وسانه‌وه‌، ئایا پێتان خۆش ده‌بێ؟
عێفه‌ت ماهباز: دیاره‌ که‌س پێی خۆش نابێ؟ و ئه‌م پێناخۆش بونه‌ش بۆ هه‌موو گه‌لانی ئێرانیش هه‌یه‌. سروشتیه‌ من لایه‌نگری ئه‌وه‌م که‌ هه‌موو که‌سێک بتوانێ به‌ زمان و که‌لتوری خۆی له‌ دۆخێکی ئاشتیانه‌و دیموکراسیدا بژیت و هه‌ر که‌س بتوانێ له‌ دیاریکردنی چاره‌نوسی خۆیدا خاوه‌ن بێت.
ڕۆئیا تلوعی: باشه‌ ئه‌م کێشه‌یه‌ بۆ کورده‌کان و له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ بۆ گه‌لان هاتۆته‌ پێش. هه‌ر ئه‌و فارسه‌ دڵسۆزانه‌ حکومه‌ته‌کانیان ئه‌و به‌ڵایه‌یان به‌سه‌ر هێناوین. لێره‌دایه‌ که‌ من ده‌بێژم ئه‌و پێشێلکاری و بێ مافیه‌یان به‌رامبه‌ر مافه‌کانی ئێمه‌‌ ئه‌نجامداوه‌. تا نوکه‌ هیچ گشتپرسی(ڕێفراندۆم)ێک سه‌باره‌ت به‌ داخوازه‌کانی خه‌ڵکی کوردستان نه‌کراوه‌، من نازانم که‌ خه‌ڵک پاش ئه‌و هه‌موو ڕۆژ ڕه‌شی و بێ مافیه‌ی پێیان ڕه‌وا دێتراوه‌ و به‌سه‌ریان هێناون چ وڵامێک ده‌ده‌نه‌وه.‌عێفه‌ت ماهباز: من ده‌ڵێم لێگه‌ڕێ با ڕفڕاندۆم هه‌بێ، ئه‌گه‌ریش خه‌ڵک به‌ پێی خۆیان چوون و سه‌ره‌نجام جیابوونه‌وه‌یان ویست، خوازیار بن وڵاتی سه‌ربه‌خۆیان هه‌بێ: ناکرێ بێژین به‌ڵێ، به‌ڵام هه‌ندێک له‌ وڵاتانی وه‌کوو یه‌کیه‌تی سوڤیه‌تی ڕابردوو له‌ جیابوونه‌وه‌دا توشی گرێوگۆلی زۆر هاتن، به‌ زیانیان ته‌واو بوو. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش مافی ئێوه‌مان خواردوه‌ به‌ڵام لێگه‌ڕێن زه‌وی وشک نه‌بێته‌ به‌شتان. گه‌ر ئێستا بتانه‌وه‌ێ ئاوه‌دانی بکه‌نه‌وه‌ لێگه‌ڕێن ئێمه‌ به‌ به‌شی خۆمان له‌ نه‌وت و هه‌موو سامانی نه‌ته‌وه‌یی ئێران بۆ قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی تێبکۆشین. سه‌ربه‌خۆیی وه‌لایه‌تی له‌وانه‌یه‌ ئه‌م کێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بکات؟ڕۆئیا تلوعی: من ناڵێم که‌ فارسه‌کان مافی ئێمه‌یان خواردوه‌. ئه‌ز فارسگه‌لم خۆش گه‌ره‌که‌، من ئێژم ده‌سه‌ڵاته‌کان مافی ئێمه‌یان خواردوه‌، مافی هه‌مووانیان خواردوه‌. مافی تورکه‌کان، هی عاره‌بان و گه‌لانی دیکه‌ش و ته‌نانه‌ت گه‌لی فارسیشیان خواردوه‌. بۆ؟ چونکه‌ خۆیان به‌ نوێنه‌ری ئه‌م نه‌ته‌وه‌ی فارسه‌ ناساندوه و مافه‌کانی ئه‌وانیان به‌رچاو نه‌گرتوه‌و پێخوستیان کردوه‌. من له‌گه‌ڵ فارسێک ژیانی هاوبه‌شم پێکه‌وه‌ناوه‌ و ژیانێکی باشم هه‌یه‌. له‌وپه‌ڕێ دێموکراسیدا ده‌ژیم. کاتێک به‌ بنه‌ماڵه‌ی خه‌زورمی گوتبوو که‌ بوک کورده‌، گوتبویان که‌نیشکی ئه‌ولایه‌ نه‌هێنی ها!. به‌ڵام ئه‌وان له‌ماوه‌ی دو هه‌یڤدا دیانیان پێدانا که‌ من باشترین بوکیانم.
عێفه‌ت ماهباز: چاکتره‌ له‌ کێشه‌ی گه‌لان وه‌ده‌رکه‌وین، من هه‌موو خه‌ڵکی ئێرانم خۆش ده‌وێ و ئاواتمه‌ که‌ ئه‌وان هه‌ر چۆنێک بیانهه‌وێ بتوانن ئازادانه‌ له‌ دیاریکردنی چاره‌نوسی خۆیاندا به‌شدار بن، و بچین له‌سه‌ر کێشه‌ی ژنان، که‌ له‌ په‌یڤێنه‌که‌تدا ناوت هێنا: تۆ به‌جۆرێک باسی کورده‌کانی کوردستانی ئیراکت کرد که‌ گوایه‌ پیاوسالاری له‌ کوردستان به‌و هۆیه‌ی که‌ ئه‌وان ژێر چه‌پۆکه‌ بوون ، له‌نێو چوه‌و پیاوانی کورد به‌ باوه‌ڕی ته‌واویان به‌ وه‌ک هه‌ڤی مافی ژن و مێران هه‌یه‌و ژنان له‌م هه‌رێمانه‌ ئازادن یان به‌ جۆرێک ئازادترن! له‌ کاتێکدا خۆتان باشتر له‌من ده‌زانن و ئه‌ژماره‌کان ده‌ڵێن له‌ کوردستان خۆسوتاندن و خۆکوشتننی کچان له‌ نێوان شاره‌کانی وڵات له‌ پله‌ی سێهه‌مدایه‌، بۆچی مه‌گه‌ر یه‌کێک له‌ هۆیه‌کانی هه‌ر ئه‌و پیاوه‌ سالارانه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ نین که‌ گیانی ژنان ده‌گه‌یه‌ننه‌ سه‌ر لوتیان؟! ئه‌م ناکۆکیانه‌ چۆن شی ده‌که‌یه‌وه‌‌؟له‌ ناو خۆی ئیراکیشدا که‌ ده‌ره‌به‌گایه‌تی ده‌سه‌ڵاتدار بوه‌، من باوه‌ڕ ناکه‌م پیاوانی کوردی ئیراک له‌ ئێرانیه‌کان له‌ پێشتر بن‌. بۆ وێنه‌ له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ کورده‌کانی ئێرانی، من له‌گه‌ڵ کورده‌کانی کرمانشان توزێک ناسیاویم هه‌یه‌. ئه‌ز ماوه‌یه‌ک له‌ نێو بنه‌ماڵه‌یه‌کی کورد که‌ به‌وته‌ی ئێوه‌ ئه‌و لاییی بوون، ده‌ژیام، کاتێک له‌ ماڵی ئه‌و کوردانه‌ میوان بووم سۆزو خۆشه‌ویستی فره‌م له‌وان بینی که‌ له‌بیرم ناچنه‌وه‌. به‌ڵام شتێکی دیکه‌شم بینی، ئه‌ویش مه‌زنایه‌تی پیاوان له‌ماڵدایه‌. ئه‌وان چوار خوشک و یه‌ک برا بوون و ده‌کرێ بێژم هه‌موویان خوێنده‌واریش بوون، به‌ڵام باوک و برا خوای بنه‌ماڵه‌ بوون!. ئه‌مه‌ نمونه‌یه‌که‌ و گه‌ڵێکی دیکه‌شم دیتوه‌. یان خۆ سوتاندنه‌کان و ئه‌ژمارێک که بۆخۆت ئاماژه‌ت پێیان کرد: ده‌توانێ له‌ باوکسالاری سه‌رچاوه‌ بگرێ. ڕوانینی وتاره‌که‌ت له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ژنانی کوردو پیاوانی کوردستان به‌شێوه‌یه‌که‌ که‌ پێیده‌چێ یه‌کسانی ژن و پیاو گه‌لێک ساڵه‌ له‌وێ بوونی هه‌بێ‌ و وادیاره‌ که‌ له‌بنه‌ڕتدا کوردستان هه‌ر بۆنی پیاوسالاریشی به‌سه‌ردا نه‌چوه‌.
ڕۆئیا تلوعی: من له‌سه‌رده‌می شادا هه‌ستێکی نه‌ته‌وه‌یی(ناسیونالیستی) ‌ خۆ به‌زلزانانه‌ی نه‌ته‌وه‌ی فارسم بینی، که‌ هه‌رده‌م که‌مایه‌تیه‌کانی دیکه‌ی نه‌ته‌وه‌یی یان به‌که‌م ده‌گرت و هه‌میشه‌ خاڵه‌ لاوازه‌کانی ئه‌وانیان گه‌وره‌ ده‌کرده‌وه‌ و لایه‌نه‌ ئه‌رێنیه‌کانیان نه‌ده‌بینی و هه‌میشه‌ ڕه‌شییان ده‌بینی و به میلیتاریزه‌کردنی ناوچه‌ دیسان ئه‌م شێوه‌ ڕوانینه‌یان به‌هێزکرد و به جۆرێکی دیکه‌، له‌ ڕوانگه‌ی دینه‌وه‌.. من له‌ ده‌ریشه‌وه‌ حه‌زێکی سه‌یر ده‌بینم کاتێک ده‌گه‌نه‌ باسی نه‌ته‌وه‌کان لاوازی و که‌موکورتیه‌کان و ڕه‌شاییه‌کان به‌ ڕاده‌یه‌ک گه‌وره‌ ده‌بینن تا چه‌ندین کاتژمێر له‌و په‌یوه‌ندییه‌دا ده‌په‌یڤن و قه‌ت نایه‌ن له‌سه‌ر شته‌باشه‌کان و خاڵه‌ ئه‌رێنیه‌کان باس بکه‌ن و ته‌نانه‌ت ئه‌و فیلمانه‌ی که‌ ده‌رهێنه‌ره‌کانی خۆمان به‌رهه‌میان ده‌هێنن، وڵاتیه‌کانی ئێمه،‌ یان به‌ بێری و شیردۆش یانیش شوان و شتی دیکه‌ ده‌ناسێنن.عێفه‌ت ماهباز: ئه‌م کێشانه‌ له‌ ئاڵمانیش بوونیان هه‌یه‌ و تورکه‌کان پێی ناڕازین و ده‌ڵێن ئێمه‌ ته‌نێ کرێکاری بینا سازی و گسک لێده‌ر نین! و..ڕۆئیا تلوعی: من ڕێزم بۆ ئه‌و توێژانه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ کوردستان مامۆستاو نوسه‌رو دوکتۆریش هه‌یه‌.
عێفه‌ت ماهباز: بۆ وێنه‌ بۆخۆشتان دوکتۆرو لێکۆڵه‌رن؟
ڕۆئیا تلوعی: به‌ڵی من دوکتوری زانستی تاقیکاریم، تاقیگه‌ی تایبه‌تیم هه‌یه‌ و کار ده‌که‌م. من مرۆڤێکی گه‌ش بینم. ئه‌م پێوه‌ندییه‌ بوونی هه‌یه‌، باوک سالاری هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ڕوانگه‌ی کۆمه‌ڵه‌ییانه‌ هێشتا چاره‌سه‌ر نه‌کراوه‌ له‌ په‌نایدا ئێن جی ئۆ هه‌یه‌ که‌ پشتیوانی له‌ ژنان ده‌کات. پیاوه‌کان له‌ ترسی ئێن جی ئۆ کان، که‌متر له‌ ژنه‌کانیان ئه‌ده‌ن. من نامه‌وێ خاڵه‌ بێهێزو ڕه‌شه‌کان مه‌زنتر بکه‌م و به‌ بیانیه‌کان بێژم که‌ من چه‌نده‌ چاره‌ڕه‌شم و شاستانیه‌تم نیه‌و ببمه‌ سوژه‌ی فیلمه‌کانیان. به‌ڵکو ئێژم ژنێکی کوردم، شارستانیه‌تشم هه‌یه، کارگه‌لێکی چاکیش ئه‌نجام دراوه‌. خاتوو مهاباد قه‌ره‌داخی به‌باشی داخوازیه‌کانی ژنانی پۆل پۆل کرد و سێ ساڵیشه‌ له‌ ڕواێژ له‌ گه‌ڵ ژنانی کورد له ‌به‌شه‌ جیاجیاکانی کوردستان،‌ به‌هره‌مه‌نده‌. ئایا ئه‌وه‌ گه‌شه‌و پێشکه‌وتن نیه‌؟ ژنی کورد ئه‌وه‌نده‌ وشیاری هه‌یه‌ که‌ ده‌زانێ چیده‌وێ، گه‌لێک له‌ روناکبیرانی ئێمه‌ ده‌پرسن که‌ ئێوه‌ ژنانی کورد چیتان ده‌وێ، منیش له‌وه‌ڵامدا پێیان ئێژم چیمان گه‌ره‌که‌. بۆ وێنه‌ له‌ تاران ئین جی ئۆ گه‌لیان هه‌یه‌ که‌ تازه‌ خه‌ریکن به‌ داخوازییه‌کانیاندا ده‌چنه‌وه‌. هه‌ر ئه‌و تێڕوانینه‌ باوه‌ سه‌باره‌ت‌ به‌‌ کوردان که‌ ڕوانینی باو بۆخۆی چاره‌ڕه‌شی‌یه‌. ده‌بێ ڕێ له‌وه‌ی بگیرێ. ده‌بێ ژنانی فارس بڵێین باشه‌ ئێستا ئه‌وان هه‌نگاوی ئه‌رێنیان ڕه‌نگه‌ چه‌ند ڕۆژ زوتر له‌ ئێمه‌ هه‌ڵهێنابێ، بۆ ئێمه‌ ئه‌وانه‌ نه‌بینین. به‌ڵێ ژن گه‌لێکیش هه‌ن که‌ خۆده‌سوتێنن به‌ڵام ئێمه‌ی دوکتوره‌کانیش هه‌ین له‌ ناویاندا.
عێفه‌ت ماهباز: تکایه‌ که‌مێک له‌ سه‌ر بارودۆخی ژنانی کوردستانی ئێران بدوێ؟
ڕۆئیا تلوعی: بارودۆخی ژنان له‌ کوردستانی ئێران گه‌لێک دژوارتر له‌ کوردستانی ئیراکه. ئه‌و کراوه‌ییه‌ی له‌وێ هه‌یه‌ ڕێگه‌ی بۆ تێکۆشان کردۆته‌وه‌. ئێمه‌ ئه‌و ئازادیه‌ی ئه‌وانمان نیه‌.
عێفه‌ت ماهباز: ئایا باوک سالای له‌ ناو بنه‌ماڵه‌ کورده‌کاندا باوه‌؟
ڕۆئیا تلوعی: سروشتیه‌ که‌ باوکسالاری هێشتا ماوه‌و ئێمه‌ ئێستا له‌ دژی ئه‌و نه‌ریته‌ خه‌بات ده‌که‌ین. ژن و پیاوی کورد له‌ دژی ئه‌وانه‌ تێده‌کۆشن.. بوونی باوک سالاری نابێته‌ هۆ بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و دۆخه‌دا به‌چۆکدا بێین. فه‌رهه‌نگی باوک سالاری بوونی هه‌یه‌، باوکی منیش هه‌یه‌ که‌ هیچکات له‌ نێوان کچ و کوڕه‌کانیدا جیاوازی دانه‌ده‌نا. باوکم مافی خوێندوه‌ و که‌سێکی ڕووناکبیرو وشیاره و من ژیانی خۆم، باوه‌ڕ به‌خۆ بوونم له‌بوونی باوکو دایکێکی وا ده‌زانم‌. به‌ڵام له‌ ده‌ره‌وه‌ی بنه‌ماڵه‌ی من پیاو سالاری له‌و په‌ڕیدایه‌.من پاش ته‌واوکردنی خوێندنی دوکتورا له‌ زانکۆی مه‌شه‌د گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ شاره‌که‌ی خۆم له‌ کوردستان. ڕاده‌ی ئه‌و پیاوانه‌ی که‌ بۆ ڕاوێژ‌ ڕۆژانه‌‌ سه‌ردانیان ده‌کردم له‌ ژنان زیاتر بوون. من ته‌نیا دوکتۆری تاقیکاری ئه‌وان نه‌بووم به‌ڵکوو دوکتوری ڕاوێژکاری بنه‌ماڵه‌ییشیان بووم. جاروبار له‌ شوێنی کاره‌که‌م سه‌ره‌رای له‌به‌ردا بوونی (مانتۆو) و به‌سه‌ره‌وه‌ بوونی سه‌رپۆشی ئیسلامی بانگیان ده‌کردم "ئاغای دوکتۆر". له‌ناویشیاندا هه‌ندێک له‌ پیاوه‌کان ده‌یانگوت له‌ دانیشتن له‌گه‌ڵ مندا کێشه‌ی ڕه‌گه‌زی له‌ بیر بردۆته‌وه‌ و وه‌ک ڕه‌گه‌زی هاوشێوه‌ ده‌په‌یڤن. من نامه‌وێ ته‌نێ ڕه‌ش ببینم، له‌ په‌نایا سپیه‌کانیش ده‌بینم.‌
عێفه‌ت ماهباز: چه‌ند له‌سه‌دی ژنان وه‌ک تۆ بیر ده‌که‌نه‌وه‌، ژنگه‌لێک که‌ به‌ کاروباری تایبه‌تی ژنانه‌وه خه‌ریکن؟‌
ڕۆئیا تلوعی: ژماره‌ی ژنانی فره‌ دیارو تێکۆشه‌ر له‌وانه‌یه‌ نه‌گاته‌ په‌نجه‌کانی ده‌ستیش. په‌یوه‌ندی من زیاتر له‌گه‌ڵ کوردانی‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌. چونکه‌ بۆ ئێمه‌ ژنانی کورد له‌ بناخه‌دا کوردستان دابه‌ش نه‌کراوه‌و هه‌موومان کوردین. وه‌کوو ماڵێک چه‌ند دیوی هه‌بێت. بۆ وێنه‌ کاتێک بچم بۆ سنه‌ ئێژم له‌ دیو(هۆده‌)ی کوردستان بووم. ئه‌م که‌لتوری دیوی ئێمه‌، له‌وێوه‌ په‌ره‌ی سه‌ندوه.‌ ‌من له‌گه‌ڵ ئه‌‌وان بۆ وێنه‌ خاتوو مه‌هاباد قه‌ره‌داخی په‌یوه‌ندی زیاترم هه‌یه‌. ته‌واوی نوسراوه‌کانی من له‌ باشوری کوردستان ده‌خوێندرێته‌وه‌ و منیش نوسینه‌کانی ئه‌وان ده‌خوێنمه‌وه‌.
عێفه‌ت ماهباز: گه‌لۆ ئه‌م نوسینانه‌ به‌ زمانی کوردین؟
ڕۆئیا تلوعی: به‌ڵی به‌ زمانی کوردی ده‌نوسم. له‌و بڕوایه‌دام ژنانێک که‌ مووه‌کانی سه‌ریان مێش ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی تێبکۆشن له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ دژی مێشکردنی مووی سه‌رن به‌ربه‌ره‌کانێ بکه‌ن. به‌کوردی ده‌نوسم، بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ فه‌رهه‌نگی ئه‌و پیاوانه‌ی که‌ ناهێڵن ئه‌ده‌بیاتی زمانی من بوونی هه‌بێت، به‌ر به‌ره‌کانێ بکه‌م.له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زمانی فارسی ته‌نیا زمانی فه‌رمی وڵاته‌ ئه‌ز گه‌لێک کوێره‌وه‌ریم چه‌شت تا زمانی کوردی فێربووم. به‌ ناوی نامه‌گۆڕینه‌وه‌و سێ ساڵی ته‌واو کارم کرد تا کوردی فێربووم . له‌بناخه‌وه‌ ڕێنوسی کوردی فێری من نه‌کراو بوو. له‌ نوسین و خوێندنه‌وه‌ی زمانی دایک کێشه‌م هه‌بوو و نوکه‌ش کێشه‌م هه‌یه.
عێفه‌ت ماهباز: ڕاده‌ی وشیاری ژنانی کورد تا چه‌نده‌؟
ڕۆئیا تلوعی: به‌داخه‌وه‌ لاوازه‌. ژنانی کوردستانی خۆمان...عێفه‌ت ماهباز: له‌و بنه‌ماڵانه‌ی که‌ باوک سالاره،‌ له‌گه‌ڵ کچان جۆره‌ هه‌ڵسوکه‌وتێک ده‌که‌ن که‌ باوکی بنه‌ماڵه‌ کۆڵه‌که‌یه‌و ‌درێژه‌ ده‌ر ....ڕۆئیا تلوعی: به‌ڵام ئێستا تاراده‌یه‌ک ئاڵوگۆڕیش له‌ شاره‌ جۆراوجۆره‌کاندا پێکهاتوه، له‌ هه‌ر باژێڕێکی کوردستان ئێن جی ئۆ گه‌لی ژنان هه‌یه‌. ڕاسته‌ وه‌ک سلێمانی و شاره‌ گه‌وره‌کانی دیکه‌ نیه‌، به‌ڵام تێکۆشانیان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ژناندایه‌. به‌هه‌رحاڵ هه‌وڵ و تێکۆشان و خه‌باتێک ده‌مه‌شێ که‌ له‌ داهاتودا باشتر ده‌بێ، ئێمه‌ ڕۆژ له‌گه‌ڵ ڕۆژ به‌ره‌و پێش ده‌چین. هێشتا خاوه‌نی ڕاگه‌یاندنی خۆمان نین، به‌ڵام داوامان کردوه‌ و هیشتا وڵام نه‌هاتۆته‌وه‌. من توانیومه‌ له‌گه‌ڵ هه‌فته‌نامه‌یه‌ک کار بکه‌م و دو لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تم هه‌بێ.
عێفه‌ت ماهباز: ئایا له‌گه‌ڵ ژنانێک که‌ به‌ فارسی ده‌دوێن په‌یوه‌ندیت هه‌یه‌؟
ڕۆئیا تلوعی: هێشتا نا، به‌ر بڵاو نیه‌. به‌ڵام له‌م گه‌شته‌دا که‌سانێکم ناسی که‌ بتوانم له‌گه‌ڵیان په‌یوه‌ندیم هه‌بێ و په‌یوه‌ندییه‌کان نزیکتر ببن. ئه‌م کۆنفرانسه‌ هه‌وڵ و ده‌رفه‌تێکی له‌بار بوو که‌ په‌یوه‌ندی زیاترمان هه‌بێ، چونکه‌ تا پێکه‌وه‌ په‌یوه‌نیمان نه‌بێ نه‌ ئێوه‌ من ده‌ناسن و نه‌منیش ئێوه‌. تا ئه‌م باسانه‌ نه‌یه‌نه‌ گۆڕێ ئه‌و تێگه‌یشتن و لیکگه‌یشتنه‌ به‌رامبه‌ره‌ به‌رهه‌م نایه‌ت.
عێفه‌ت ماهباز: چه‌ند باشه‌ که‌ ته‌نیا به‌زمانی کوردی نه‌نوسی. نوسین له‌ سایت و ڕۆژنامه‌کانی ئێرانی، ئاگاداربوون له‌ بۆچوون و بارودۆخی ژنانی کورد ده‌بێته‌ هۆی نزیکایه‌تی زیاتری ئێمه‌. له‌وانه‌یه‌ بشی ڕێگه‌ چاره‌یه‌ک بۆ کوردستانی ئێران له‌ چوارچێوه‌ی ئێراندا بدۆزرێته‌وه‌.
ڕۆئیا تلوعی: خه‌ریکه نوسین به‌ فارسیش ده‌ست پێده‌که‌م. وه‌کوو مرۆڤێک که‌ ئه‌م مرۆڤه‌ ژنه‌ و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤین و له‌ کوردستان له‌ دایک بوه‌، بخوازرێ یان نه‌خوازرێ مرۆڤه‌. بۆخۆم له‌ دڵه‌وه‌ زۆر حه‌ز ده‌که‌م که‌ خاوه‌نی یه‌ک وڵاتێک بم که‌ له‌و وڵاته‌دا ته‌واوی مافه‌کانم ده‌سته‌به‌ر بێت، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ لۆجیکیشم هه‌یه‌ که‌ ببینم له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا سنوره‌کان خه‌ریکه‌ به‌کرده‌وه‌ ده‌سڕدرێنه‌وه و پێویست نیه‌ به‌ چوارده‌وری خۆما سنور بکێشم. ئێمه‌ خوازیاری مافه‌کانی مرۆڤین بۆ هه‌موو مرۆڤێک و ده‌بێ ڕێزیشی لێبگیرێ و هه‌موشمان لێی به‌هره‌مه‌ند بین. هێچ که‌سێک که‌سێکی دیکه‌ نه‌چه‌وسێنێته‌وه، چه‌وسانه‌وه‌ی کورده‌کان چ جیاوازی له‌گه‌ڵ چه‌وسانه‌وه‌ی ژن هه‌یه‌؟ چ جیاوازیه‌ک هه‌یه‌ له‌ نێوان چه‌وسانه‌وه‌ی ڕه‌شه‌کان که‌ به‌ده‌ستی سپی پێسته‌کان ده‌یچێژن؟من ئه‌و کێشانه‌ باس ده‌که‌م که‌ فێمینیستێکی کورد هه‌یه‌تی. ئه‌مه‌ چتێکه‌ که‌ ڕه‌ش پێسته‌کانیش لێ بێزارن و ئێژن کێشه‌یه‌ک که‌ فێمینیسته‌ ڕه‌شه‌کان هه‌یانه‌ وه‌کو کێشه‌ی فێمینیسته‌ سپیه‌کان نیه. له‌گه‌ڵ ژن بوونداو وه‌ک یه‌ک دانانی کێشه‌ هاوبه‌شه‌کان، له‌ هه‌ندێک شوێنیشدا کێشه‌کانمان لێک داده‌بڕێن. له‌ کوردستانی کوردان، هه‌ڵدانی ئابوری- سیاسی نه‌بووه‌ و نیه‌. ڕێگه‌ ناده‌ن فاکتۆریه‌ک له‌ کوردستان دابمه‌زرێ. دایکی کورد ده‌بێ لێگه‌ڕێ مناڵه‌که‌ی بۆ ئه‌وه‌ی چوار له‌تکه‌ "بلور" بهێنێ بچێته‌ ئه‌وبه‌ری سنوروه‌. ئه‌و مناڵه‌ش له‌ ڕێگادا یان ده‌که‌وێته‌ سه‌ر "مین" و یانیش فیشه‌کێکی به‌رده‌که‌وێ. به‌ڵام دایکێکی یه‌زدی که‌ مناڵه‌که‌ی له‌ فاکتۆریه‌ک به‌کاره‌وه‌ ده‌نوسێ و کێشه‌ی بێکاری نیه‌، ئایا ئه‌ویش کێشه‌یه‌کی وای هه‌یه‌؟عێفه‌ت ماهباز: نا دیاره‌ که‌ نیه‌تی، به‌ڵام هه‌میشه‌ من وا بیر ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ ئه‌گه‌ر کوردستان ڕۆژێک له‌ ئێران جیا بێته‌وه‌ خه‌ڵکی کورد ده‌یانه‌وه‌ێ چی له‌و زه‌وییه‌ وشک و برینگانه‌ بکه‌ن؟ڕۆئیا تلوعی: ئێمه‌ ناگه‌ینه‌ ئه‌وڕۆژه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ڕۆژێک ناچار بین که‌ به‌و ڕۆژه‌ بگه‌ین من خۆم پێم باشتر که‌ له‌ زه‌وییه‌کی وشک و برینگ و به‌تاڵدا بژیم به‌ڵام به‌سوک و که‌م دانه‌نرێم. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا دڵنیام که‌ هه‌ر ئه‌و زه‌ویه‌ وشک و برینگانه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاتداران به‌ به‌تاڵی هێشتویاننه‌وه‌ هه‌ر له‌و زه‌ویه‌ به‌به‌رهه‌مانه‌ سامانێکی شاراوه‌ خۆی حه‌شارداوه‌و به‌ پێچه‌وانه‌ ناوچه‌یه‌کی فره‌ ئاوس و ده‌ست لێنه‌دراوه‌و ده‌توانێ ببێته‌ شوێنێکی توریستی و به‌ڕێوه‌به‌ری و شاره‌زایه‌کی ده‌وێ که‌ دڵسۆزی ئه‌و ئاوو خاکه‌ بێت.من پێشتریش گوتم من ژنم، مرۆڤم، کوردم، فێمینیستم و ده‌خوازم مافه‌کانی خۆمم هه‌بێ. ئایا من ناتوانم خاوه‌نی مافی خۆم بم؟عێفه‌ت ماهباز: له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی دیموکراتیکی فێدراڵی، هه‌ر وه‌ک ولایه‌ته‌کانی ئه‌ڵمانیا، بڕیاره‌کان زۆر دێموکراتیک ده‌درێن. بۆ وێنه‌ له‌ یه‌ک ئه‌یاله‌ت له‌ باژێڕی کۆڵن، سه‌باره‌ت به‌"حیجاب" بڕیاریاندا له‌ خوێندنگه‌کانی سه‌ره‌تایی به‌ربه‌ست بکرێ. به‌ڵام ولایه‌ت ئه‌وه‌ی به‌ خوێندنگه‌کان سپارد که‌ بڕیار بده‌ن "حیجاب" هه‌بێ یان نه‌بێ.ڕۆئیا تلوعی: من ده‌خوازم ده‌وڵه‌تێکی فێدراڵی هه‌بێ. فێدراڵی کورد بێت. من ده‌خوازم به‌رپرسی کاروبارمان بۆ خۆمان هه‌ڵی بژێرین. نه‌ک ئاغایه‌ک له‌ گوندێکی ئیسفه‌هانه‌وه‌ یا له‌ پارێزگاکانی دیکه‌وه‌ بێت و کاروباری ئێمه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بگرێ. ئێمه‌ نامانه‌وێ هاووڵاتی لێهاتوو و شیاوی ئێمه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سونی‌یه‌ یان کورده‌ نه‌بێته‌ سه‌رۆکی شاره‌وانی له‌ جیاتی ئه‌و که‌سێک که‌ ده‌وڵه‌ت که‌س نازانێ له‌ کوێوه‌ هێناویه‌تی، بێت و به ‌ساک و ماشینی سه‌یرو سه‌مه‌ره‌وه‌ باره‌کانی خۆی له‌گه‌ڵ شتومه‌که‌کانی خه‌ڵک ببه‌ستێ و گه‌شت لێدا.
عێفه‌ت ماهباز: دوا پرسیارم ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆچونتان سه‌باره‌ت به‌م کۆنفڕانسه‌ بزانم؟ چ گۆشه‌ نیگاو بابه‌تێکتان پێ سه‌رنج ڕاکێش بوو؟
ڕۆئیا تلوعی: یه‌که‌م ئه‌زموونم بوو به‌ڵام ئه‌زمونێکی شیرین بوو. په‌یوه‌ندی کردن بوو به‌ ژنانێکه‌وه‌ به‌ تێهزرینی جۆراوجۆره‌وه‌، ئه‌ز پێم خۆش بوو. به‌ بڕوای من کۆنفڕانسێکی فره‌ سه‌رکه‌وتوو بوو هه‌لی ڕه‌خساند ڕێگه‌ی به‌ ده‌ربڕینی بۆچوون و باوه‌ڕی جۆراوجۆردا. زۆر که‌سیشم ناسی. هیوادارم ساڵێکی دیکه‌ش بتوانم دوباره‌ بێمه‌وه‌و بگه‌ڕێمه‌وه‌ و ئه‌و کێشه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کۆنفڕانسدا هاتنه‌ گۆڕێ بیان نوسم و له‌ ڕاگه‌یاندنه‌کاندا بڵاویان بکه‌مه‌وه‌. من سپاسی دڵسۆزانه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رانی کۆنفڕانس ده‌که‌م که‌ له ئاکامی هه‌وڵ و ماندوو بوونی دۆستانه‌ی ئه‌واندا توانیم بێم و به‌شداری بکه‌م.له‌گه‌ڵ سپاس و ئاواتی سه‌رکه‌وتن بۆ ڕۆئیا تلوعی.
عێفه‌ت ماهباز، کۆڵن
تی‌بینی:

*بۆ زانیاری، ئه‌م وتووێژه‌ نزیک دوو کاتژمێر بوه‌و خاتوو عێفه‌ت ماهباز ئه‌وه‌نده‌ی لێ هێناوه‌ته‌ سه‌ر په‌ڕ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ناوبراو گه‌لێک به‌ ناڕێکی په‌یڤه‌کانی گوازتۆته‌وه‌ سه‌ر په‌ر. من کاتێک هه‌ستم به‌ که‌موو کوڕی له‌ نوسینه‌وه‌که‌ی ناوبراودا کرد بڕیارمدا ده‌قی وه‌رگێڕدراوی هه‌ڤپه‌یڤینه‌که‌ بۆ خاتوو ڕۆئیا تلوعی بنێرمه‌وه‌ تا چاوی پێدا بخشێنێ و پاشان بڵاوی بکه‌مه‌وه‌، به‌ڕێزیشیان تێبینیه‌کانی خۆی بۆ ناردم و ئه‌وه‌ی سه‌ره‌وه‌ پوختکراوه‌ی هه‌ڤپه‌یڤینه‌که‌یه‌.** کاتێک که‌ ویستم شوێنی بڵاوکردنه‌وه‌ی به‌ ناوه‌که‌یه‌وه‌(اخبار روز) بلکێنم، به‌داخه‌وه‌ بابه‌ته‌که‌ له‌وێ نه‌مابوو!. به‌هه‌ر حاڵ من ده‌قه‌ فارسیه‌که‌م لای خۆم ڕاگرتوه‌..

په‌یڤینی "گشت فام"، یان خۆ بواردن له‌ به‌کارهێنانی وشه‌ی کوردی؟!!

(له‌ پێناوی به‌ کوردی په‌یڤین و به‌ کوردی نوسیندا)

له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا به‌ڕێز خه‌لیل خه‌زه‌ڵ به‌رپرسی ماڵپه‌ڕی (هه‌ڵوێست) له‌ نامه‌یه‌کی دۆستانه‌دا پاش هه‌واڵپرسی چه‌ند تێبینی هه‌روه‌ک خۆی گوته‌نی "چکوله" به‌ڵام گرنگی له‌سه‌ر بابه‌تێک که‌ پێشتر له‌سه‌ر هه‌ڤپه‌یڤینێکی سمایل بازیاری سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری تیشک سه‌باره‌ت به‌ زمانی ئاخافتنه‌که‌ی، بڵاوم کردبوه‌و، بۆ نوسیبووم. پێشتریش نامه‌ی له‌و شێوه‌مان ئاڵوگۆڕ کردوه‌. یه‌کێک له‌ نامه‌کانی(سه‌باره‌ت به‌ کۆمێنتێک که‌ له‌سه‌ر نوسراوه‌یه‌کی کاک سامڕه‌ند له‌ دێمانه‌ دامنابوو) له‌ بلاگی کوردستان داندراوه‌ به‌ بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه‌م به‌ناوه‌که‌ی کردبێت. له‌م نوسراوه‌دا بۆ تیشکخستنه‌ سه‌ر کێشه‌ی زمانی (په‌یڤین و نوسین)ی کوردی و زیاتر وروژاندنی کێشه‌که‌ به‌ بیانووی هه‌ندێک له‌ تێبینیه‌کانی کاک خه‌لیل، به‌ پێی توانا هه‌وڵ ده‌ده‌م په‌نجه‌ بخه‌مه‌سه‌ر هه‌ندێک خاڵی گرنگ له‌و پێوه‌ندییه‌داو ئاماژه‌ش به‌ چه‌ند نمونه‌یه‌ک بکه‌م. په‌رۆشیم وای لێکردوم که‌ زۆرجار وه‌ده‌نگ بێم و به‌پێی ئه‌و شاره‌زاییه‌ که‌مه‌ی که‌ لێیم هه‌یه، تێڕوانینه‌کانی خۆم ده‌ربڕیوه‌ و لێره‌شدا ئه‌م هه‌وڵه‌ له‌ پێناوی ڕاچڵه‌کاندن و له‌ درگادانی ئه‌وانه‌ی که‌ سه‌باره‌ت به‌زمانی دایک بێده‌ربه‌ستیان پێوه‌دیاره‌، دوباره‌ ده‌که‌مه‌وه‌.
پێشه‌کی سپاس بۆ کاک خه‌لیل که‌ تێبینی‌یه‌کانی هانده‌ری ئه‌م نوسینه‌ بوه‌. کاک خه‌لیل له‌به‌شێکی نامه‌که‌یدا له‌بابه‌ت‌ زمانی په‌یڤێن و نوسینه‌وه‌ ده‌نوسێ:" ئه‌گه‌ر چی وتاره‌كه‌م به‌دڵه ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ وردی باسی بكه‌م ، قسه‌یه‌‌كی چكۆله‌م هه‌یه . ئه‌ویش ئه‌ویه ، له‌ هه‌موو دونیادا زمانی ئاخافتن و نووسین هێندێك جیاوازیان هه‌یه . وه‌ك به‌كار هێنانی زاراوه‌ی ناوچه‌یی و ... كه له عه‌ره‌بی عێراق‌دا به وشه‌گه‌لی "فوسحه‌ و جوففه‌" و له‌ فارسی دا به‌ "نوشتاری و گوفتاری" لێكی جودا ده‌كه‌نه‌وه. تۆ نابێ چاو له‌ خۆمان بكه‌ی كه به‌هۆی ژیانی ڕابردوومانه‌وه له‌ زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستان و له‌نێو زاراوه جۆربه‌جۆره‌كاندا ژیاوین و له‌ په‌یڤین‌یشدا زمانێكی گشتگر ره‌چاو ده‌كه‌ین . به‌ڵام خه‌ڵكی ئاسایی به ژیانی ئاساییه‌وه ، بۆ قسه‌كردن له‌ زاراوه‌ی دایكیی كه‌ڵك وه‌ر ده‌گرێ، ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت زمانناس و" ئه‌دیب"یش بێت. دیاره‌ ده‌لێم زاراوه‌ی دایكی ناڵێم وشه‌ی داتاشرراو یا بیانی . جیا له‌وه‌ش ئه‌وه‌ی كه قسه‌ده‌كات به‌ ئه‌قڵی خۆی هه‌وڵده‌دات گشت فام قسه‌بكات . به‌ڵام ئه‌وه‌ی ده‌نووسێ بۆ خوێنده‌وار و ڕووناكبیر ده‌نووسێ". ئه‌ز‌ تاراده‌یه‌ک له‌گه‌ڵ تۆدا هاوده‌نگم، به‌ڵام کێشه‌که‌ له‌ لای منه‌وه‌ له‌و بابه‌ته‌دا که‌ له‌سه‌ر بازیاره،‌ ئاراسته‌که‌ی به‌ره‌و ئه‌وانه‌یه‌ که‌ وه‌کو ئێمه‌ن و له‌سیاسه‌ت و کوردایه‌تیدا پشکدار بوون. بازیاریش ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم ساڵانێکی فره‌یه‌ که‌ تێکه‌ڵاوی سیاسه‌ت و تێکوشانه‌ و سه‌رنوسه‌ری گۆڤارێکی کوردییه‌. ئه‌زیش زۆرجار که‌ ده‌په‌یڤم بۆ نمونه‌ له‌ "مێزگرد"ێکدا که‌ به‌شداری ده‌که‌م سه‌‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هه‌وڵێکی چڕ ده‌ده‌م که‌ که‌مترین وشه‌ی ناکوردی به‌کار بهێنم، به‌ڵام ده‌بینی په‌کت ده‌که‌وێ و ناچار ده‌بی هانا بۆ وشه‌یه‌کی ناکوردی به‌ری. لێره‌دا ئه‌وه‌ی به‌لامه‌وه‌ گرنگ و جێ بایه‌خدانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌ز باشترین هه‌وڵبده‌م که‌ به‌ کوردی په‌تی و پاراو بپه‌یڤم. کێشه‌که‌ لێره‌دایه‌ که‌ بازیار ئه‌و هه‌وڵه‌ی نه‌داوه‌ و هه‌روه‌کوو به‌ڕێزتان ئێژن ویستویه‌تی "گشت فام" بپه‌یڤێ!. به‌ڵام بابزانین بۆ بۆهه‌وڵدان بۆ "گشت فام" کردنی په‌یڤینه‌کانمان و گوایه‌ له‌پێناوی تێگه‌یشتنی زۆربه‌ یان هه‌موان ده‌سته‌و داوێنی زمانی فارسی یان عاره‌بی فارسێندارو بین. له‌ کاتێکدا که‌ زۆرجار وشه‌گه‌لی عاره‌بی به‌هه‌ڵه‌ به‌کار ده‌هێندرێ و بۆ وێنه‌ گه‌ر وشه‌ی "انقلاب" لای ئێمه‌ به‌ شۆڕش وه‌رگێڕدراوه‌ ئه‌وا له‌ عاره‌بی دا مانایه‌کی دیکه‌ی هه‌یه‌. ئایا زمانی کوردی پڕی نیه‌ له‌ وشه‌ "گشت فام". له‌ ڕاستیدا مه‌به‌ستی من ڕاست ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆ وێنه‌ به‌ڕێز بازیار گشت فام نادوێ. ئه‌گه‌ر یه‌کێک له‌و گشته‌ ئه‌ز بم، پێتان سه‌یر نه‌بێ که ئه‌ز گه‌لێک وشه‌ هه‌یه‌ له‌ په‌یڤینه‌که‌ی ئه‌ودا بۆ تێگه‌یشتنی په‌نام بردۆته‌ به‌ر "دیکشنێری" فارسی- ئینگلیزی!. منێک که‌ گوایه‌ فارسی ده‌زانم و له‌ دایک بووی ڕۆژهه‌ڵاتم و زۆرجا نوسراوه‌ی فارسی وه‌رده‌گێڕمه‌ سه‌ر کوردی!. من تێناگه‌م که‌ بۆ، بۆ تێگه‌یشتنی گشت یا به‌واتایه‌کی دیکه‌ خه‌ڵکی ئاسایی ده‌بێ په‌نا ببرێته‌ به‌ر وشه‌ی ناکوردی و به‌مه‌ش له‌ لایه‌ک زمانی کوردی بێ کاریگه‌ر پیشان بده‌ین و پێمان وابێ که‌ گشت، زمانی ده‌وروبه‌ر باشتر ده‌زانێ له‌ زمانه‌که‌ی خۆی و، له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ به‌و بیانوه‌ خۆمان له‌ ئه‌رکه‌که‌مان که‌ پاراستنی زمانی کوردی‌یه‌ بدزینه‌وه‌.

کاکڵی مه‌به‌سته‌که‌ی ئه‌ز په‌یڤین به‌ "زاراوه‌ی دایک" ه‌ نه‌ک شتێکی دیکه‌‌. ئه‌و دایکه‌ی له‌ بایه‌زید، ئامه‌د، قامیشلی،‌ سلێمانی و کرماشان و ... به‌زمانی کوردی ده‌په‌یڤن. ئه‌گه‌ر ئه‌دیب و نوسه‌ر یا سیاسیه‌ک به‌زمانی دایک بپه‌یڤێ ئه‌وه‌ له‌ په‌یڤین به‌ زمانی کوردی نزیک ده‌بێته‌وه نه‌ک به‌پێچه‌وانه‌‌‌. به‌ڵام پێم وانیه‌ به‌و جۆره‌ی به‌ڕێز بازیار ده‌په‌یڤی، دایکی من و تۆو هی خۆشی تێبگات! یان به‌واته‌یه‌کی دیکه‌‌ له‌ زمانی دایک بکاڵێته‌وه‌. کێشه‌که‌ی من له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی ئاسایی نیه‌ چونکه‌ ئه‌وان وشیارانه‌ وشه‌ی ناکوردی ناترینجێننه ناو په‌یڤی ڕۆژانه‌یان. ئه‌وه‌ سیاسیه‌کان، نوسه‌ران و ڕوناکبیرانن که‌ گه‌لێک جار له‌ ئاست به‌رپرسایه‌تیدا نین و به‌هۆی به‌کارهێنانی زمانی ناکوردی له‌ خوێندنه‌وه‌و هزراندنیاندا توشی دورکه‌وتنه‌وه‌ له‌زمانه‌که‌یان بوون. زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ به‌ عاره‌بی یان فارسی ده‌هزرن و به‌ کوردی ده‌ری ده‌بڕن. بۆ به‌ کوردی نوسین و په‌یڤین گه‌ره‌که‌ به‌ کوردیش بهزرین. ڕه‌نگه‌ به‌شێکی ئه‌و ته‌گه‌ره‌و چه‌ڵه‌مانه‌ له‌ ئاخافتن و نوسیندا ڕووبه‌ڕوومان ده‌بێته‌وه‌ هۆیه‌که‌ی هزراندن به‌ زمانی ناکوردی بێت. له‌ باشوری کوردستان له‌و بابه‌ته‌ نوسه‌رانه‌ زۆرن که‌ به‌ هزراندنی عاره‌بیانه‌وه‌ کوردیه‌کی نه‌گه‌ییوو ده‌رخواردی خوێنه‌رانیان ده‌ده‌ن و به‌مه‌ش ڕێنوسی کوردی توشی داته‌پین ده‌که‌ن.

باسه‌که‌ی بازیار باسێکی هزری بوو هه‌ربۆیه‌ش ئه‌و جۆره‌ باسانه‌ ته‌نێ توێژی تایبه‌ت تێیده‌گه‌ن یا تایبه‌تن به‌ توێژێکی دیاریکراو، نه‌ک گشت، به‌ڵام پێم وایه‌ گه‌ر به‌ کوردیه‌کی پاراوتر بدوایه‌ ده‌رفه‌تی تێگه‌یشتنی گشت زیاتر واڵا ده‌بوو. به‌ڵام ئامانج له‌ وروژاندنی باسێکی وادا، بۆ من که‌ بۆ وێنه‌ به‌ڕێز بازیارم هه‌ڵبژارد، ده‌گه‌ڕیته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ به‌ بڕوای من بازیار که‌ سه‌رنوسه‌ری گۆڤارێکی کوردیه‌ و له‌ سه‌نگه‌ری تێکۆشانی سیاسی و کوردایه‌تیه‌وه‌ ده‌ری ده‌کات و بۆ خۆشی یه‌کێک له‌ به‌ر پرسانی سیاسی له‌ حزبێکی سیاسیه‌، ئه‌رک و به‌رپرسیاریه‌تی له‌سه‌ر شانه. ده‌بێ به‌ ئاگا بهێنرێته‌وه‌و له‌ ڕێگای ئه‌ویشه‌وه‌ که‌سانی دیکه‌ به‌خۆ بهێندرێنه‌وه‌و داچڵه‌کێندرێن‌. ئه‌م قۆناخه‌ قۆناخی بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌. بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاری خوازی خۆ ته‌نێ ئه‌رکی سیاسی له‌ ئه‌ستۆ نیه‌. بێگومان تۆش له‌وه‌دا له‌گه‌ڵ من هاوده‌نگی که‌ بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاری- ڕزگارکردنی، زمان، خاک، که‌لتور، مێژوو ... گه‌لێک بواری دیکه‌ ده‌گرێته‌وه‌. لێره‌دایه‌ که‌ ده‌بینین ئه‌رکی بازیاره‌کان گرانتره‌. ده‌بێ ئه‌وانه‌ی له‌بزاڤی ڕزگاریخوازیدا به‌شدارن فره‌تر و گشتگیرتر هه‌وڵی ڕزگاری بده‌ن یانیش لانی که‌م هۆیه‌ک نه‌بن بۆ داڕزاندن و تێک ته‌پاندنی زمان. زمانی کوردی یه‌کێک له‌و بوارانه‌یه‌ که‌ هه‌وڵی له‌ناو بردن و تواندنه‌وه‌ی دراوه‌‌و ساڵانێکی دورودرێژه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌ڕه‌شه‌و گوڕه‌شه‌ی داگیرکه‌ره‌هۆڤه‌کان‌، دایکانی کورد و باو باپیرانمان زمانه‌که‌یان بۆ پاراستوین. ئه‌مڕۆ پاش ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ خۆڕاگریه‌ کوا ڕه‌وایه‌ به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی گوایه‌ په‌یڤه‌ر ده‌یه‌وێ به‌زمانی گشت بپه‌یڤێ، زمانی مه‌ به‌و ده‌ردو په‌نده‌ ببات. گه‌لێک که‌سی دیکه‌ هه‌ن که‌ له‌م ڕوه‌وه‌ ئاماژه‌یان پێبکه‌ین. له ماوه‌ی چه‌ند مانگی ڕابردوودا وتووێژێکی به‌ڕێز حه‌سه‌نزاده‌م هه‌م گوێ لێگرت و هه‌میش خوێندمه‌وه‌. وتوێژه‌که‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌ک بوو به‌ کۆمه‌ڵێک نوسه‌ری ئێرانی و کورد که‌ له‌سه‌ر حزبی دیموکرات و جوڵانه‌وه‌ی کوردستان له‌ ڕۆژهه‌ڵات نوسیبویان. حاشا له‌ کوردیزانی و شاره‌زایی حه‌سه‌نزاده‌ له‌ زمانی کوردیدا ناکرێ، به‌ڵام که‌ گوێ له‌ وتوێژه‌که‌ی ده‌گری سه‌رت سوڕ ده‌مێنێ که‌ ئه‌و که‌سه‌ هه‌مان ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ ڕۆمانی حه‌مه‌دۆکی یه‌شارکه‌مالی ورگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر کوردی. ئه‌و کوردیه‌ پاراوه‌ی که‌ له‌ جیاتی جارێک چه‌ند جارم خوێندۆته‌وه‌. به‌لای منه‌وه‌ باشتر بوو که‌ وتووێژه‌که‌ی به‌ فارسی ئه‌نجامدایه‌و دوایه‌ بیان کردایه‌ته‌وه‌ کوردی نه‌ک به‌وشێوه‌یه‌ ده‌رخواردی کورده‌یان بدایه‌. بزاڤی باکوری کوردستان که‌ بزاڤێکی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌ربه‌خۆیی خواز بوو(ئێستا له‌و هێڵه‌ پاشه‌کشه‌یان کردوه‌) گرنگیه‌کی ئه‌وتۆیان به‌زمانه‌که‌یان نه‌ده‌دا. ئه‌وان زۆربه‌یان هێشتا به‌ تورکی ده‌په‌یڤن و بۆیان به‌ سێناییتره‌ که‌ به‌تورکی بپه‌یڤن. ئه‌وه‌ له‌کاتێکدایه‌ سیستمی که‌مالیزم له‌ماوه‌ی هشتا ساڵی ڕابردوودا هه‌وڵی تواندنه‌وه‌ و له‌نێوبردنی نه‌ک هه‌ر زمان به‌ڵکو سڕینه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی کوردیشی ده‌دا. له‌ هه‌لومه‌رجێکی وادا خه‌باتکارانی کورد له‌ باکور ده‌بوو به‌گژ ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌دا بچوبایانه‌وه‌. ده‌بوو به‌ کوردی بپه‌یڤن و به‌کوردی بنوسن. وه‌ک ده‌بینین ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت زۆربه‌ی ئه‌وان، نه‌ک خه‌ڵکی ئاسایی دیاربه‌کرو وان و شه‌مزینان، به‌تورکی ده‌په‌یڤن. سمایل بێشکچی سه‌باره‌ت به‌ به‌کارهێنانی زمانی کوردی ده‌پرسێ:" ئایا ئه‌گه‌ر به‌بڕوای به‌تین و بڕیاره‌وه‌، کوردی وه‌کو زمانی ئاخاوتن، به‌کار بهێنرایه‌، ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ مانای ئه‌وه‌ی نه‌ده‌گه‌یاند، که‌ به‌زووترین کات، ده‌بێ ده‌ست له‌ سیسته‌می داگیرکه‌رانه‌و ئه‌شکه‌نجه‌دان هه‌ڵبگیرێت؟" وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ لای من ئه‌رێیه‌. بێشکچی هه‌روه‌ها ده‌نوسێ" مه‌هدی زانا له‌ دادگایاندا، به‌ جۆش و خرۆشه‌وه‌، هه‌ر به‌کوردی ده‌دواو ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی خۆێشی به‌ بڕیاره‌وه‌ تا دوایی برده‌سه‌ر. مرۆڤ ده‌بێ له‌سه‌ر په‌یامی مه‌هدی زانا ڕابوه‌ستێت و لێیتێبگات. دادگا ده‌یگوت:(مه‌هدی زانا چۆنده‌دوێت و چۆن ده‌یه‌وێت بابڵێت. ئێمه‌ گوێی لێده‌گرین به‌ڵام بابه‌ تورکی قسان بکات)". به‌تورکی بپه‌یڤه‌ چ ده‌ڵێی بڵێ، ته‌نێ به‌ کوردی مه‌ئاخافه‌. ئه‌وه‌ ستراتیژی داگیر که‌ران بوه‌. له‌ دوخێکی وه‌هادا ستراتیژی کوردان ده‌بێ پێچه‌وانه‌ بێت و به‌ کوردی بنوسین و به‌ کوردی بپه‌یڤین و ئاخافتنیش به تورکی له‌ ناو خۆماندا بایکۆت بکه‌ین. هه‌ڵوێستێکی وا داگیرکه‌ر ده‌خاته‌ ته‌نگایی و بێتوانا ده‌بێت. تۆ ده‌بێژی نا، نایه‌ک که‌ داگیرکه‌ر تۆشی دۆژدامان و سمکۆڵ ده‌کات. نایه‌ک که‌ ئامانجی سه‌پاندنی ئه‌رێ به‌سه‌ر به‌رامبه‌ره‌. ئه‌و نایه‌ی که‌ سه‌ره‌نجام داگیرکه‌ر به‌چۆکدا دێنێ. کاتی خۆ ڕژیمی ڕه‌زاشا زمانی کوردی به‌ربه‌ست کرد. ئه‌وه‌ی به‌رگی کوردی بپۆشیایه‌ نێوفه‌کی ده‌بڕدرا، به‌ڵام ئه‌و ڕژیمه‌ دیکتاتۆڕه‌ توشی پاشه‌کشه‌ بوو. ئه‌ویش به‌ گوتنی نا، نایه‌ک که‌ بوه‌ هه‌ڵوێسی نه‌ته‌وه و دیکاتۆڕی توشی پاشه‌کشه‌کرد‌.

بێشکچی له‌ شوێنێکی دیکه‌دا ئاماژه‌ به‌ کتێبێکی په‌که‌که‌ ده‌کات به‌ناوی (پرسی که‌سایه‌تی له‌ کوردستان تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی خه‌باتگێڕی شۆڕشگێڕو ژیانی پارتی- 1985 له‌ بڵاوکراوه‌کانی سه‌رخۆبوون). ئه‌و ده‌نوسێ" له‌په‌ڕتوکه‌که‌دا زیاتر له‌ نێو ڕێکخراوه‌، له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئه‌ندامی په‌که‌که، که‌ ده‌بێ چۆن بێ، هه‌ڵوێسته‌کراوه‌. تێکۆشه‌ری په‌که‌که‌ ده‌بێ کوردستانی خۆش بوێت، پابه‌ند بێت به‌نه‌ته‌وه‌ی کورد، بۆ ڕزگاری نه‌ته‌وه‌ی کوردستان قاره‌مانی و نه‌به‌ردی مه‌زن بنوێنێت. زۆر شتی دیکه‌ له‌م په‌ڕتوکه‌دا هاتوه‌، به‌ڵام له‌ هیچ شوێنێکی ئه‌م په‌رتوکه‌دا له‌سه‌ر زمانی کوردی، چ تێبینی و شتێکی بچوکیش بۆ خه‌باتگێڕان و گریلا کورده‌کان تۆمار نه‌کراوه‌". ئه‌وه‌ کێشه‌کی مه‌زنه‌‌. پارتێکی مه‌زنی کوردستانی سه‌باره‌ت به‌زمانی کوردی بێده‌ربه‌ست و بێ پڕۆگرامه‌. ئایا به‌ڕاستی یه‌کێک له‌ ئه‌رکه‌ گرنگه‌کانی بزاڤی نه‌ته‌وه‌یی باکور ئه‌وه‌ نه‌بوو که‌ له‌سه‌ر به‌کوردی کردنه‌وه‌ی زمانی ئاخافتنی ڕیزه‌کانی و تاکه‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌ی موکرو پێداگر بێت. له‌ ڕوانگه‌ی منه‌وه‌ تێکۆشان بۆ به‌کوردیکردنی زمانی ئاخافتن و نوسین له‌ باکوری کوردستان، کردنه‌وه‌ی سه‌نگه‌ریكی کاریگه‌ری به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ بوو‌ له‌ به‌رامبه‌ر سیاسه‌تی حاشا کردن و نکۆڵی کردنی که‌مالیزمدا. گومان له‌وه‌دا نیه‌ که‌ پاشتر‌‌ بزاڤی ژێر ڕێبه‌ری په‌که‌که‌ گه‌لێک هه‌نگاوی مه‌زنی ناو له‌ ڕووی ڕاگه‌یاندنه‌ه‌وه زه‌نده‌قی داگیرکه‌ره‌ تورکه‌کانی برد. به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێی داخه،‌ ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستاش به‌ کوردی په‌یڤین نه‌بۆته‌ پڕنسپ و ئه‌رکی خه‌باتکارانی نێو ئه‌و بزاڤه‌.

باسه‌که‌مان له‌سه‌ر ئه‌وانه‌ بوو که‌ به‌ناو به‌کوردی ده‌په‌یڤن و ده‌نوسن به‌ڵام به‌ به‌کارهێنانی وشه‌و ده‌سته‌واژه‌ی ناکوردی زمانی کوردیان به‌ره‌و مه‌ترسی ئاژوتوه‌. هه‌ندێک وشه‌ی وا به‌کارده‌هێندرێ که‌ له‌ زمانی کوردیدا چه‌ندین وشه‌ی جێگره‌وه‌ی ده‌ست ده‌که‌وێ و ڕۆژانه‌ به‌کار ده‌هێنرێ. ئه‌مه‌ش ناکرێ جێ په‌ژاره‌و سه‌رسوڕمان نه‌بێت. له‌ بواری نوسیندا بۆ وێنه‌ کتێبه‌که‌ی کاک جه‌لیل گادانی(په‌نجاساڵ خه‌بات) سه‌یر ده‌که‌ی ده‌بینی به‌ سه‌دان وشه‌ی عاره‌بی فارسێندراو و فارسی تێدایه‌. گه‌لۆ گه‌ر نوسین و په‌یڤینی سیاسیه‌کانی ناو بزاڤی ڕزگاری خوازی له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی کۆنه‌په‌رستانه‌و دژی مرۆڤانه‌ی کۆماری ئیسلامیدان پێک بگرین ده‌بینین ده‌سته‌ی دوهه‌م به‌رپرسانه‌تر ده‌جوڵێنه‌وه‌ و به‌ کوردییه‌کی په‌تی و پاراو ده‌نوسن و ده‌دوێن. ڕۆمانه‌کانی عه‌تا نه‌هایی و فه‌تاع ئه‌میری یان چیرۆکی چیرۆکنوسانی ڕۆژهه‌ڵات وێنه‌یه‌کی دیاری ئه‌و ڕاستیه‌ن. له‌ڕوی ئاخافتنیشه‌وه‌ هه‌ر له‌ نوسینه‌که‌ی سه‌باره‌ت به‌ بازیاردا، د.ڕوئیا تلوعیم له‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ بازیاره‌کاندا به‌نمونه‌ هێناوه‌ته‌وه‌.

به‌داخه‌وه‌ ده‌بێ بڵێم هاتومه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ی که‌ به‌شێکی ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی به‌وشێوه‌یه‌ ده‌نوسن و ده‌په‌یڤن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ ده‌یانه‌وه‌ی به‌ شێوه‌یه‌ک بپه‌یڤن خه‌ڵکی ئاسایی تێیان بگات، به‌ڵکو له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و دۆستانه‌ ڕۆژانه‌ به‌و شێوه‌یه‌ له‌گه‌ڵ خێزان و ده‌وروبه‌ردا ده‌په‌یڤن و تاڕاده‌یه‌کیش خۆ به‌ به‌کارهێنانی ئه‌و وشه‌ ناله‌بارو تۆزگرتوو نامۆیانه‌ به‌زمانی کوردیه‌وه‌‌، ڕاده‌نێن. که‌ ئه‌مه‌ش گرێکوێره‌ی کیشه‌که‌یه‌. بڕوانه‌ سیاسیه‌کی ڕۆژهه‌ڵات که‌ پێشتر به‌وه‌ به‌ناوبانگ بوو که‌ کوردستانی! بیرده‌کاته‌وه‌و گوایا سه‌ربه‌خۆ خوازه‌ له‌ ڕونکردنه‌وه‌یه‌کی یه‌ک لاپه‌ڕیدا چۆن بێ سڵکردنه‌وه‌ ئه‌و وشانه‌ی ترینجاندۆته‌ ناو نوسینه‌ کورته‌که‌یه‌وه‌. بڕوانن ته‌نێ له‌ سێ ڕسته‌دا چه‌ند وشه‌ی ناکوردی به‌کارهێناوه‌: "له‌ ئه‌ساس دا شایعه‌سازی ئامرازی ته‌یفی لاوازه‌کانه‌ بۆ قه‌بزه‌کردنی ده‌سه‌ڵات. واقعیاتیش به‌رهه‌می ڕاسته‌وخۆی ئه‌مری واقیعی ئه‌و فێعل و ئینفعالاته‌ن که‌ ڕوو ده‌ده‌ن. ئایا کاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتوه‌، ڕاستی‌یه‌کان جێی بوختان و درۆو ده‌له‌سه‌کان که‌ ده‌سته‌چیله‌ی شایعاتن لێژ بکه‌ن و باندی شایعه‌ سازانیش له‌قاو بدرێن و ڕیسوا بکرێن؟"(حوسێن مه‌ده‌نی، هه‌ژده‌ی ئۆگست 2004، سایتی دێمانه‌). گه‌لۆ ئه‌مه‌ به‌ هه‌وڵی "گشت فام" کردن داده‌نرێ؟! یان ئه‌مه‌ گوێنه‌دان و خۆڕانانه‌ به‌و وشه‌گه‌له‌وه‌. ئه‌و به‌ڕێزه‌ له‌ شوێنێکدا ده‌بێژێ "هاتنه‌ عیاده‌تم" وشه‌ی "عیاده‌ت" له‌ زمانی کوردی ئه‌مڕۆدا توڕدراوه‌و که‌م که‌س هه‌یه‌ به‌کاری بهێنی. به‌ڵام که‌سانی وه‌ک ئه‌و به‌ڕێزه‌ هێشتا به‌ بێ ده‌ربه‌ستی به‌کاری ده‌هێنن.

هه‌ر له‌بواری نوسیندا، کاتی خۆی له‌ کۆمێنتێکی بچووک و کورتدا ڕه‌خنه‌م له‌ کاک سامڕه‌ند که‌ نوسه‌ری بابه‌تی" هه‌ڵپه‌ڕكێی كوردی له ده‌ره‌وه‌ی وڵات" ه له‌ سایتی دێمانه‌دا گرت. ڕه‌نگه‌ بێکه‌ڵک نه‌بێ بۆ زیاتر تیشکهاویشتنه‌ سه‌ر باسه‌که ئاوڕێکی بچوکیش له‌م بابه‌ته‌دا له‌ نوسینه‌که‌ی کاک سامڕه‌ند بده‌مه‌وه‌. ئامانجیش له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌و نوسراوه‌ بۆ ڕه‌خنه‌ لێگرتن له‌م بابه‌ته‌دا ئه‌وه‌یه‌ که‌ کاک سامڕند باسه‌كه‌ی‌ له‌ پێناوی پاراستن و په‌ره‌پێدانی هونه‌رێكی ڕه‌سه‌نی كورده‌واری (هه‌ڵپه‌ڕکێ)یدا نوسویوه‌و هه‌وڵی داوه‌ کۆمه‌ڵگای کوردی له‌مه‌ڕ له‌ گڕیژه‌نه‌ بردن و له‌ شوێنی نه‌شیاو به‌کار هێنانی ئه‌م هونه‌ره‌ ووشیار بکاته‌وه‌. مرۆڤێکی په‌رۆش که‌ هه‌ست به‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر هونه‌رێکی ڕه‌سه‌نی کورداوه‌ریبکاو له‌ بابه‌تێکی درێژدا مه‌ترسیه‌کان و ناله‌باریه‌کان ده‌ست نیشان بکات ناکرێ به‌رامبه‌ر زمانه‌که‌ی که‌ ئه‌ویش له‌بن هه‌ڕه‌شه‌و له‌ ناوچوون دابوه‌ و ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت هه‌روا هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کرێ، بێ ده‌ربه‌ست بێت. ئه‌و به‌ڕێزه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له‌ ناو بابه‌ته‌که‌یدا گه‌لێک وشه‌ی ڕه‌سه‌ن و کوردی جوانی به‌کار هێناوه‌، به‌داخه‌وه‌ به‌ ده‌یان وشه‌ی ناکوردی و عاره‌بی فارسێندراوی تێترینجاندوه‌. ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌ که‌ زمانی کوردی له‌وه‌ تێپه‌ڕیوه‌ که‌ بۆ ئه‌م وشانه‌ جێگره‌وه‌ی نه‌بێ یان هێنده‌ له‌دوا بێت نه‌توانی بابه‌تێکی وه‌ک بابه‌ته‌که‌ی کاک سامڕه‌ندی پێبنوسرێ. ئه‌و وشانه‌ی له‌و بابه‌ته‌دا به‌کارهێنراون چیدیکه‌ له‌ زمانی کوردیدا جێگایان نه‌ماوه‌و نابێ جێان بێته‌وه‌‌. زمانی کوردی ڕۆژ به‌ڕۆژ ده‌وڵه‌مه‌ندی و به‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی ده‌سه‌لمێنێ و به‌دیار ده‌که‌وێ. ڕۆژگاری ئه‌مڕۆش به‌پێچه‌وانه‌ی سه‌ده‌کانی پێشوو به‌کارهێنانی زمانی ناکوردی و به‌تایبه‌ت عاره‌بی، ئاماژه‌ی‌ به‌توانایی و لێهاتوویی له‌ نوسیندا نیه‌و به‌ پێچه‌وانه‌ ئاماژه‌یه‌که‌ به‌ بێخه‌می و بێده‌ربه‌ستی نوسه‌ران و ڕوناکبیران و ڕۆژنامه‌ڤانان و سیاسیه‌کان‌ له‌ لایه‌ک و له‌ولای دیکه‌یشه‌وه‌ بێتوانایی و که‌م شاره‌زاییان له‌ به‌کار‌هێنانی زمانی کوردیدا خویا ده‌بێت. سه‌ره‌نجی ئه‌و وشه‌و ڕستانه‌‌ بده‌ن که‌ ئه‌ز به‌ چاوخشاندنێکی خێرا به‌سه‌ر بابه‌تی ناوبراودا هه‌ڵم هێنجاون و لێره‌دا بۆ ئێوه‌ی هێژای ده‌نوسمه‌وه‌، سه‌ره‌تا چه‌ند ڕسته‌و له‌تکه‌ ڕسته‌: "چاوم له سه‌عاتی كرد به‌پێی ته‌قویمه‌كه‌ی 41 ڕۆژ له نه‌ورۆز تێپه‌ڕیبوو"."دوای ئه‌وه شتی تازه، نمایشێك، په‌یامێك یان خه‌به‌رێكی جالیب له ئارادا نییه"."كۆڕ و كۆمه‌ڵی كورده‌كانی ده‌رێ به شێوه‌یه‌كی هه‌یه‌جانی و به په‌له‌په‌ل و ئیحساساتی، له‌ژێر فشاری پووڵ و موعامه‌له، و له‌ژێر ته‌ئسیری ده‌سته‌یه‌كی مه‌حدوود مه‌جبوور به قبووڵی مۆسیقایه‌كی جه‌نجاڵی و تیجاڕه‌تی ده‌بن كه له عه‌سڵدا ده‌بێته خۆره‌یه‌ك بۆ مۆسیقای ڕه‌سه‌نی كوردی. ئه‌وه شتێكه كه خودی هونه‌رمه‌نده‌كانیش له ده‌ستی ده عه‌زاب دان"."نۆروێژییه‌كان مات و موته‌حه‌ییر مابوون له عه‌زه‌مه‌تی ئه‌و كاره هونه‌رییه"."به‌ڵكو وه‌سیله‌یه‌كه بۆ سه‌ودا و موعامه‌له". مرۆڤ که‌ ئه‌و ڕستانه‌ ده‌خوێنێته‌وه‌، داده‌هێزرێ و ده‌شه‌مزێ و بۆ زمانی کوردی که‌ به‌و ده‌رده‌ ده‌برێ دۆژ داده‌مێنێ. له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌زه‌وه‌ ئه‌م شێوه‌ نوسینه‌ باوی نه‌ماوه‌ و به‌سه‌ر چوه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ دواوه.ڕه‌نگه‌ هێشتاش که‌سی وا هه‌بێ بێژێ که‌ ئه‌وه‌ بۆ تێگه‌یشتنی گشته‌. به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ئه‌گه‌ر وا بیر بکه‌ینه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌. ئه‌و وشانه‌ له‌ نوسین و ته‌نانه‌ت له‌ په‌یڤینیشدا جێگه‌یان نه‌ماوه‌و له‌جیاتی وشه‌ی ڕه‌سه‌ن و شیاو به‌کار ده‌هێندرێن که‌ تاکه‌کانی گه‌له‌که‌مان به‌باشی تێیده‌گه‌ن. چونکه‌ ئه‌و وشانه‌ هه‌ڵکوڵاوی ناو زمانی کوردی و کورده‌وارین‌. ئه‌ز له‌ به‌شێکی بۆچوونه‌که‌مدا که‌ له‌ سایتی دێمانه‌ بۆ نوسراوه‌ی کاک سامڕه‌ندم دانابوو ئاوام نوسیوه‌:"به‌ڕێزتان كه‌ ئاوا به‌گه‌رمی هاوار‌تان لێ به‌رز بۆته‌وه‌ كه‌ ‌هونه‌رێكی ڕه‌سه‌نی كورده‌واری به‌ره‌و شێواندن ده‌چێت كه‌ هاوارێكی ڕه‌واو به‌جێیه‌، چما ‌ له‌ ئاست زوانی نوسینه‌كه‌ت كه‌ زمانی كوردییه‌ هێنده كه‌م ته‌رخه‌میی و به‌ده‌ربه‌ستییه‌‌وه‌ نیت. ده‌كرێ له‌لایه‌كه‌وه‌ هه‌وڵی پاراستنی هونه‌رێكی كورده‌واری بده‌یت و له‌و لایتریشه‌وه‌ كه‌مته‌رخه‌مانه‌ په‌یڤه‌کان لێواولێو بێت له‌ وشه‌گه‌لی عاره‌بی فارسێندراو". بێگومان من له‌ خۆڕا نه‌م نوسیوه‌ که‌ په‌یڤه‌کان لێواو لێو له‌وشه‌ گه‌لی ناکوردین. بڕوانه‌ ئه‌م وشانه‌: (نه‌وعێکی/ ئه‌م مه‌نزه‌ره‌یه‌/ باعیسکار/ وه‌زع/ میللی/ ته‌شویق/ نمایه‌ک/ حه‌ره‌که‌تێکی/ یه‌کنه‌واخت/ له‌ززه‌تێکی/ ئیفتخاریشی/ ده‌قیقه‌ی ئه‌وه‌ڵی و هێندێک جار نوسراوه‌ هه‌وه‌ڵی/ له‌حزه‌یه‌ک/ که‌یفی/ ئیختراع/ ته‌رکیب/ نمایشگا/ شکڵ/ خاریج/ شیمالی/ قبوڵ/ موناقه‌شه‌/ مه‌ڕام/ ره‌قس/ ته‌مرینی ته‌حه‌مموله‌/ ئینتخابات/ جه‌ووی/ مه‌فره‌زه‌/ به‌عزێک/ ده‌ره‌جه‌/ عه‌سڵ/ ته‌عبیر/ دیفاع/ عه‌مده‌ن/ شه‌خس/ نوخبه‌/ دانسی عیباده‌ت/ ئه‌عساب/ عه‌مه‌ل/ عاممه‌ی ڕوناکبیر/ ته‌وه‌جووه/ مونعه‌کس/ مه‌تڵه‌ب/ ئیعتراف/ حقوقی/ ناهه‌نجاری/ خۆنسا/ ته‌ئکید/ مه‌جبور/ ته‌حریف/ ره‌بط/ که‌شف/ مه‌جال/ ئه‌هلی/ چیهره‌/ ره‌مز/ موعه‌رریفی/ تیجاڕه‌تی/ حاشیه‌/ کاڵای/ ته‌بیعی/ سه‌حنه‌/ئیحتیماد/ ئیجازه‌/ ته‌ئسیری/ مه‌عبه‌ری عمومی/ ئیحساسات/ ئوستاد). نزیک هه‌فتا وشه‌ که‌ زۆربه‌یان له‌بنه‌ڕتدا عاره‌بین و فارسه‌کان یان فارساندویانن یان وه‌کوو خۆی به‌کاریان هێناوه‌. به‌کار هێنانی ئه‌م وشانه‌ له‌ لایه‌ن که‌سێکی وه‌ک ئه‌و هێژایه‌وه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ ڕوناکبیران و په‌رۆشانی زمانی فارسی له‌ ناو نه‌ته‌وه‌ی فارسدا زۆر به‌خورتی له‌ چه‌ند ساڵی ڕابردوه‌وه هه‌وڵی چڕیان‌ له‌ژێر دروشمی "فارسی را پاس بداریم"ده‌ستی پێکردوه له‌ پێناوی ده‌رهاویشتنی وشه‌گه‌لی عاره‌بی و ساخکردنه‌وه‌ی زمانه‌كه‌یان‌. تێکه‌ڵ بوونی ئه‌و وشانه‌ له‌گه‌ڵ زمانی فارسی به‌ شێوه‌یه‌که‌ که‌ زمانی فارسی داڕزاندوه‌. گه‌لۆ ڕه‌وایه‌ ئێمه‌ که‌ خاوه‌نی زمانێکی ئاوا ده‌وڵه‌مه‌ند بین و به‌ درێژایی مێژوو سه‌ره‌ڕای هه‌وڵدانێکی فره‌ بۆ له‌نێوبردنی له‌ لایه‌ن داگیرکه‌رانی وڵاته‌که‌مانه‌وه‌ و به‌زیندوویی مانه‌وه‌ی، ئا به‌وشێوه‌یه،‌ له سه‌رده‌می ئه‌مڕۆدا، زمانه‌که‌ی خۆمان، ‌ له‌ کاتێکدا که‌ نه‌ته‌وه‌ی ئێمه‌ خه‌ریکه‌ له‌ ئازادی نزیک ده‌بێته‌وه‌ و ئاسۆی هیوای کورد به‌دیارکه‌وتوه‌، به‌و ده‌رده ‌به‌رین. گه‌ر سمایل بازیار و که‌سانی دیکه‌ له‌ ئاخافتندا وشه‌گه‌لی ناکوردیی به‌کار بهێنن و ئێمه‌ش خۆمان به‌وه‌ بخاپێنین که‌ زۆرجار ڕه‌نگه‌ به‌سێنایی نه‌بێ خۆ له‌ به‌کارهێنانی وشه‌ نامۆکان ببوێرن، ئه‌وا له‌بابه‌تێکی نوسراودا که‌ خۆی بۆ به‌رگریکردن له‌ بوارێکی که‌لتوری کوردی نوسراوه‌ چ هۆیه‌ک هه‌یه‌ بۆ به‌کارهێنانی ئه‌و هه‌موو وشانه‌. له‌ ڕوانگه‌ی منه‌وه‌ ئه‌وه‌ هه‌ست به‌رپرسایه‌تی نه‌کردن و خۆ نه‌بانکردنه و سه‌ره‌نجامیش ده‌بێته‌ هۆی داڕزاندن و کرمۆڵکردنی زمانه‌که‌مان له‌سه‌ر ده‌ستی که‌سانێک که‌ گوایه‌ تێکۆشه‌ری ڕێگای ڕزگاری نه‌ته‌وه‌که‌یانن یان بوون!.

پێم خۆشه‌ ئاماژه‌ بۆ خاڵێکی هه‌ستیار بکه‌م که‌ بێگومان ده‌بێ ئێوه‌ش درکتان پێکردبێ. جیا له‌وه‌ی که‌ له‌پاش ساڵی 1991ه‌وه‌ له‌ کوردستانی ئازاد بزوتنه‌وه‌یه‌کی ڕۆشنبیری به‌ پێ ده‌رفه‌تێک که‌ بۆیان هه‌ڵکه‌وتووه‌ له‌ هه‌ڵچووندایه‌و گه‌لێک هه‌نگاوی گرنگی ناوه‌، له‌ پانتایی کوردستانی داگیرکراویشدا ئه‌م بزاڤه‌ ڕوو له‌ لوتکه‌ هه‌ڵده‌کشێ و یه‌کێک له‌ ئه‌رکه‌کانی به‌ کوردیکردنی ئاخافتن و نوسینه‌. ئه‌م بزوتنه‌وه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتیش له‌ په‌ره‌سه‌ندنێکی خێرادایه‌و له‌ باکورو ڕۆژا ئاوای کوردستانیش به‌ قۆناخێکی دژوار و له‌ هه‌مانکاتدا هیواده‌ردا ڕێده‌کات. له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵاتیش نه‌وه‌یه‌کی نوێ پێگه‌یشتوه‌ که‌ به‌کوردی ده‌په‌یڤێ و گه‌لێکیشیان به‌ کوردی ده‌نوسن. ئه‌و نه‌وه‌یه‌ هه‌وڵێکی زۆری له‌گه‌ڵدراوه‌و یان بۆ خۆیان داویانه‌ تا کوردی فێر بن و پێی بنوسن. ئه‌مان فارسی و عاره‌بی له‌ زمانه‌که‌یان ده‌رده‌هاوێژن. به‌شێکیان هه‌ر له‌ماڵه‌وه‌ فێریان نه‌کراوه‌. سه‌رنجبده‌ن‌ سایتێکی وه‌ک کورد "ئای تی گروپ" که‌ له‌ تاراوگه‌ن و هاووڵاتی وه‌ڵاتێکی ئوروپایی یان ئه‌مریکان، سه‌باره‌ت به‌ تێکنۆلۆجیای کۆمپیوته‌ر به‌کوردی ده‌نوسن و هه‌وڵێکی هێژا ده‌ده‌ن که‌ زمانی کوردیش له‌ تێکنۆلۆجیادا به‌کار بهێنن. گه‌لێک بلاگی کوردی هه‌یه‌ که‌ له‌ تاراوگه‌ ده‌نوسرێن و به‌ کوردیه‌کی پاراو ده‌نوسن، بۆ وێنه‌ سه‌ردانی بلاگی ته‌وار یان گوڵه‌گه‌نم یان به‌رده‌قانی.... بکه‌ نه‌ک هه‌ر به‌کوردییه‌کی نازدار ده‌نوسن به‌ڵکو گه‌ر وشه‌یه‌ک له‌ جێی خۆیدا به‌کار نه‌هاتبێ و ڕه‌خنه‌یان لێبگری ئه‌وه‌ به‌ خۆشیه‌وه‌ وه‌ریده‌گرن یان بۆچونی خۆیان له‌سه‌ری ده‌رده‌بڕن. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ تێکۆشانێکی چڕو گشتگر له‌ ناو کورداندا بۆ به‌کوردی نوسین و په‌یڤین له‌ گۆڕێدایه‌. ئه‌ز له‌ ماڵه‌وه‌و له‌ ده‌وروبه‌ریش هه‌وڵده‌ده‌م که‌ زاراوه‌و وشه‌گه‌لی ناکوردی له‌ په‌یڤیندا به‌کار نه‌هێنم، نامه‌وه‌ی مناڵه‌که‌شم فێری کوردیه‌کی فارسێندراوی عاره‌بێنراو بێت. که‌واته‌ گه‌ر گشت به‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ بگوترێ که‌ گوێ له‌به‌رنامه‌یه‌کی ته‌له‌ڤیزۆنی بۆ وێنه‌ کوردسات یان ڕۆژ و یان کوردستان تیڤی ده‌گرن، ئه‌وه‌ دڵنیام ئه‌و گشته‌ له‌و شێوه‌ ئاخافتنه به‌ باشی تێناگه‌ن.

فارسه‌کان، گه‌لێکیان پێیان وایه‌ ده‌بێ لێره‌ش مناڵه‌کانمان وه‌ک خۆمان که‌ به‌زۆری زمانی فارسیان فێرکردوین و له‌ کوردی خوێندن بێبه‌ش کراوین، فارسی بزانن!!. یه‌کێک له‌و‌ دۆسته‌ کوردانه‌ که‌ له‌م شاره‌ نیشته‌جێ‌یه‌ گێڕایه‌وه‌ که‌ له‌شوێنێک یه‌کێک له‌و فارسانه‌ که‌ له‌وڵامی پرسیارێکیدا، گوتومه‌ مناڵه‌که‌م هه‌ر کوردی ده‌زانێ و نازانێ فارسی بپه‌یڤێ، توشی سه‌ر سوڕمان و واق وڕمان بوه‌. دوایه‌ گوتویه‌تی بۆ فارسیان فێر ناکه‌ن؟ ده‌بێ فارسی بزانن!! ئه‌ودۆسته‌ کورده‌شپێی ئێژێ: زمانی یه‌که‌می ئێمه‌ کوردیه‌ و زمانی دوهه‌میشمان ئینگلیزیه‌، ئیتر بۆ فارسی فێربێ؟. دیاره‌ گه‌لێک کوردیش هه‌ن که‌ مناڵه‌کانیان بۆ فێربوونی فارسی یان عاره‌بی و تورکی ده‌نێرنه‌ خوێندنگه‌ی ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ و له‌ به‌رامبه‌ریشدا گرنگی به‌زمانی خۆیان ناده‌ن.
ئه‌رکی هه‌موان به‌تایبه‌ت نوسه‌ران، ڕوناکبیران، سیاسه‌تڤانان و ئه‌وانه‌ی هه‌ست به‌ به‌رپرسایه‌تی ده‌که‌ن که له‌ ئاست زمانه‌که‌یان، بێخه‌م نه‌بن و هه‌وڵی پاراستن و گه‌شه‌پێدان و گشتی کردن(واته‌ به‌کارهێنانی وشه‌ی زاروه‌گه‌لی کوردی بۆ لێک نزیکردنه‌وه‌ی زاراوه‌کان له‌ یه‌کدی و له‌ ئاکامدا چێبوونی زمانێکی گشتی-کوردیه ‌)ی کوردی بده‌ن. ئه‌م باسانه‌ بێگومان ده‌توانێ هانده‌ر یان داچڵه‌کێنه‌ر و به‌ئاگاهێنه‌ر بێت بۆ زۆر له‌وانه‌ی که‌ له‌ ئاخافتن و نوسیندا خۆیان له‌ به‌کار‌هێنانی زمانی پاراوو کوردی په‌تی نه‌بان ده‌که‌ن.

کاک خه‌لیل له‌به‌شێکی دیکه‌ی نامه‌که‌یدا سه‌باره‌ت به‌ دوپیتی (ق ، ع) که‌ له‌ کوردیدا نین ده‌نوسێ:" ئه‌گه‌ر باش سه‌رنجم دابێ له‌ نووسراوه‌كانت دا پیتگه‌لی ع و ق به‌كار نابه‌ی . وه‌ك ده‌بینم بۆ وێنه عێراق ده‌كه‌یه ئێراك . بۆ ئه‌م باسه دوو شێوه ، له‌ ڕاستی دا سێ شێوه بیر كردنه‌وه و بۆچوون هه‌یه . یه‌كی ئه‌وه‌یه كه ده‌ڵێن ئه‌و پیتانه‌ی كه له‌ كوردی كۆن‌دا نه‌بوون ئێستا له‌ وشه‌دا و ته‌نانه‌‌ت وشه‌‌گه‌لی بیانیش نابێ به‌كار بێن، بۆچوونی دووه‌م به‌ پێچه‌وانه‌وه پێیان وایه كه‌ ده‌بێت هه‌موو پیته‌كان ، ته‌نانه‌ت "ط و ص" یش ده‌بێ به‌كار بێنین. بۆچوونی سێ‌هه‌م ، له‌ نێوان ئه‌و دووه‌دا‌یه واتا پێی وایه كه هێندێك پیت له درێژه‌ی ژیان و تێكه‌ڵیی له‌ گه‌ل ده‌ر و دراوسێ هاتوونه‌ته نێو زبانی كوردیه‌وه و لێمان بوون به‌ماڵ . هه‌ر له‌و كاته‌ش‌دا هێندێكی تر له‌ پیته‌كان به سرێش‌یش به‌ زبان و ڕێنووسی كوردیه‌وه نالكن. بۆ نموونه پیت‌گه‌لی ق و ع گه‌ر چی به‌ ڕه‌چه‌ڵه‌ك كوردی نین ، به‌ڵام بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ بوون به به‌شێك له‌ پیته‌كانی كوردی . چوونكه له‌ زبانی ئه‌مڕۆی كورد دا زۆر وشه‌ هه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر پیتته‌كانی وه‌ك خۆیان به‌كار نه‌گیرێن ، ماناكه‌یان ده‌گۆڕدرێت و له‌ ئه‌نجامدا هه‌ڵه‌ن. بۆ نموونه وشه‌ی "قوڕ " وشه‌یه‌كی ته‌واو كوردیه . ئه‌گه‌ر به بیری ده‌سته‌ی یه‌كه‌م ( له‌ سه‌ره‌وه باسكرا) بینووسین ،ده‌بێ بنووسین " كوڕ" وه‌ك ده‌بینین له‌ كوردی دا "كوڕ" وشه‌ی‌‌كی دیكه‌یه به مانایه‌كی دیكه‌وه . كه‌وابوو وشه‌ی "قوڕ" جگه‌له‌ "ق" به‌ هه‌ر پیتێكی دیكه‌ بینووسین ، مه‌به‌ست و "واتا"كه‌ی ده‌گۆڕدرێت و ده‌شێوێت. له‌ به‌رانبه‌ردا ده‌سته‌ی دووه‌میش هه‌له‌كاری ده‌كه‌ن".

له‌بابه‌ت ئه‌و پیتانه‌ی که‌ له‌ کوردیدا نین و هه‌ندێکیان بوونه‌ ماڵ و ئیتر ناتوانین به‌ کاریان نه‌هێنین و به‌ واته‌یه‌کی دیکه‌ وه‌کو گۆشتی گرده‌ ملیان لێهاتوه‌ و لێکردنه‌وه‌یان یان به‌کار نه‌هێنانیان توشی کێشه‌مان ده‌کات لێک نزیکین، یانیش باشتره‌ بێژم بۆچونی سێهه‌م په‌سه‌ندتره‌ له ئه‌‌مڕۆدا به‌ڵام مه‌رج نیه‌ له‌ داهاتووشدا هه‌روا بمێنێ. واته‌ گه‌ر ناوه‌ندێکی کوردی بۆ پاراستن و گه‌شه‌ی زمانی کوردی له‌ ژێر سێبه‌ری ده‌سه‌ڵاتێکی کوردیدا هه‌بێ ده‌توانێ گه‌لێک که‌لێن و که‌له‌به‌ر پڕبکاته‌وه‌و زمانی کوردی له‌و دۆخه‌ ڕزگار بکات. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئاماژه‌ کردن به‌ چه‌ند هۆکاری دیکه‌ یا نمونه‌یه‌کی دیکه‌ بۆ زیاتر قوڵبوونه‌وه‌ به‌ پێویست ده‌زانم و ڕه‌نگه‌ یارمه‌تی ده‌ر بێت بۆ ئه‌وه‌ی لایه‌نه‌کانی دیکه‌ی ئه‌م کێشه‌یه‌ ببینین. ئه‌م کێشه‌یه‌ له‌ زمانه‌کانی دیکه‌شدا هه‌یه. ئه‌و نمونه‌ی هێناوته‌وه‌ "قوڕ" و "کوڕ" له‌ کوردیدا ڕه‌نگه‌ زۆر نه‌بن و‌ نمونه‌ی وامان که‌من. وه‌ک ئاماژه‌م پێدا گه‌ر خاوه‌نی ئینستیتوی زمانی کوردی یان ناوه‌ندێکی ساخکردنه‌و‌ه‌‌ی کوردی بین، ڕه‌نگه‌ به‌ سێنایی لێی ده‌رباز بین. له‌ زمانه‌کانی دیکه‌ بۆ وێنه‌ زمانی ئینگلیزی دا گه‌لێک وشه‌ هه‌ن که‌ له‌ نوسین و گوتن دا وه‌کو یه‌کن و ناتوانی لێکیان هه‌ڵاوێری. به‌ڵام له‌ واتادا گه‌لێک لێک جوێن هه‌روه‌ک "قوڕ" و" کوڕ" که‌ تۆ ئاماژه‌ت پێداوه.‌ له‌ دۆخێکی وادا خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و ڕسته‌ که‌ وشه‌که‌ی تێدا به‌کار هاتوه ماناکه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌دات، به‌واتایه‌کی دیکه‌ له‌ دۆخی وادا ده‌کرێ په‌نا به‌رینه‌ به‌ر خوێندنه‌وه‌ی ڕسته‌ یان ته‌نانه‌ت پاراگرافه‌که تا بتوانین ماناکه‌ی هه‌ڵێنجین‌، یانش گه‌ر دیکشنێری هه‌بێت به‌ شوێن ماناکانی دیکه‌یدا بگه‌ڕێین. بۆ وێنه‌ وشه‌ی "ڕایت- right"‌ چه‌ند مانایه‌ک ده‌به‌خشێ. گه‌ر چاو له‌ دیکشنێری بکه‌ی چه‌ند واتای بۆ داندراوه‌‌. جا گه‌ر که‌سێک بپرسێ ڕایت مانای چیه‌؟ وڵامده‌ر ناکرێ به‌ ته‌نیا وشه‌یه‌ک وڵام بداته‌وه‌ و بێژێ "ڕایت" واته‌ ڕاست. گه‌ر ئه‌و که‌سه‌ پرسیاره‌که‌ی له‌م ده‌سته‌واژه‌وه‌(هیومه‌ن ڕایت) بۆ دروست بووبێ و مانای یه‌که‌م "هێومه‌ن" بزانێ و بۆ دوهه‌می پرسیاری کردبێ ئه‌وه‌ ماناکه‌ی بۆ خاوه‌ن پرسیار ئاوای لێدێ: مرۆڤی ڕاست. که‌چی ئه‌وه‌ واتاکه‌ی نیه‌و هه‌روه‌ک ده‌زانی "هیومه‌ن ڕایت" واتاکه‌ی ده‌بێته‌"مافی مرۆڤ". ئه‌وه‌ نمونه‌یه‌کی ساده‌یه.‌ گه‌ر به‌نێو زمانی ئینگلیزیدا ڕۆچینه‌خوار ئه‌وه‌ به‌ ده‌یان نمونه‌ی وامان به‌رچاو ده‌که‌وێ. زمانی کوردی پێویستی به‌ وشه‌دانێک هه‌یه‌ که‌ هه‌موو وشه‌کانی کوردی تێدا بگونجێ به‌ هه‌موو زاراوه‌کانی و گشت وشه‌کانیش واتا جیاجیاکانی بگونجێندرێ. که‌واته‌ مه‌رج نیه‌ له‌ داهاتوودا پێویستمان به‌ به‌کارهێنانی ئه‌و پیتانه‌ش بێت.

له‌بابه‌ت وشه‌ی ئیراک که‌ من نزیکه‌ی‌ ساڵێکه‌ له‌ جیاتی عێراق به‌کاری ده‌هێنم، له‌ ڕاستی دا پێوه‌ندی به‌ کێشه‌ی پیتی (ع،ق)وه‌ نیه‌، به‌ڵکو پێوه‌ندی به‌ ڕاسته‌قینه‌ی وشه‌که‌‌وه‌یه‌. ئه‌و وشه‌ ئینگلیز دایانناوه‌، نه‌ک عاره‌ب و له‌ڕاستیدا وشه‌که‌ "ئیراک- IRAQ"ه نه‌ک عێراق. گه‌ر سه‌رنجت دابێته‌ ئه‌و ناوو وشانه‌ی بۆ وێنه‌ له‌ زمانی عاره‌بی دا که‌ "ع" یان تێدایه‌ کاتێک به‌ پیتی لاتینی‌ ده‌نوسرێن"A" له‌ جیاتی به‌کار دێنن. گه‌ر ئه‌وه‌ی له‌به‌رچاو بگرین که‌ سه‌ره‌تای وشه‌ی ئیراک به‌"I" ده‌ست پێده‌کات ئه‌وه‌ بۆمان ڕوون ده‌بێته‌وه‌ که‌ ده‌بێ "ئی" به‌کار بهێنین نه‌ک "ع". له‌ بیریشمان نه‌چێ له‌ ناوچه‌ی بانه‌ ناڵێن عێڕاق و ده‌بێژن ئێراق دڵنیاشم له‌ زۆر ناوچه‌ی دیکه‌ی کوردستان به‌و شێوه‌یه‌یه‌. که‌ ئه‌وه‌ش ئاماژه‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ کوردیش به‌ ئیراق قاوی ئه‌و ناوه‌ده‌کات. ناوی ئێران و ئێراقیش هه‌ر" ق" و" ن"ێیه‌که‌یان لێک جیایه‌ له‌ نوسینی لاتینیدا. چۆن ده‌کرێ ئه‌و به‌ ئێران بخوێندرێته‌وه‌ و ئه‌م به‌ عێراق. یانیش ئه‌گه‌ر "عراق" ڕاست بێت ده‌بوو ئێرانیش "عران" یان "عێران" بایه‌.
له‌ بابه‌ت "ق"ێشه‌وه‌ ده‌بێ بگوترێ که‌ پیتی “Q” له‌ ئینگلیزیدا به‌ "ك" ده‌خوێندرێته‌وه‌. بۆ وێنه‌ کوێسشن، کوایه‌ت، کیوت، کویک، کواڵیتی.. و گه‌لێکی دیکه‌ش. یا باشتره‌ بێژم که‌ "ق" له‌ دربرێنی ئینگلیزیدا نیه‌ و ئه‌و وشانه‌ش که‌ له‌ زمانه‌ قێداره‌کانه‌وه‌ به‌ پیتی لاتینی ده‌نوسرێن"GH" به‌کار ده‌هێنن. بۆیه‌ ئه‌ز پێم وایه‌ ئیراک ڕاستتره‌ له‌ عێراق و له‌ ڕاستی دا ئه‌وه‌ هۆکاری به‌کار هێنانی ئه‌و ناوه‌ به‌و جۆره‌یه‌.

گه‌لێک شتی دیکه‌ هه‌یه‌ که‌ له‌سه‌ریان بدوێین. به‌ڵام بۆ ئێستا لێره‌دا کۆتایی پێده‌هێنم و هیوادارم بتوانم له‌داهاتوودا له‌ بازنه‌ی دیکه‌وه‌ له‌و کیشه‌یه‌ ورد ببمه‌وه‌ درێژه‌ به‌و باسه‌ بده‌م. هیواداریشم که‌ له‌و ڕوونکردنه‌وه‌دا توانیبێتم مه‌به‌سته‌کان بپێکم و هه‌نگاوێکیش بێت بۆ زیاتر باسکردن و لێدوان له‌ مه‌ڕ زمانی دایک. هه‌روه‌ها ئه‌و هێژایانه‌ی لێره‌دا ناویان هاتوه‌ و که‌وتونه‌ به‌ر سیخورمه‌ی ڕه‌خنه‌، به‌دڵ ئاواڵه‌یی وه‌ریگرن و ئه‌زیش هه‌ر ڕاستکردنه‌وه‌ و وڵامدانه‌وه‌ و ڕه‌خنه‌یه‌ به‌دڵه‌وه‌ پێشوازی ده‌که‌م و ئه‌وه‌ی به‌لامه‌وه‌ گرنگه‌‌ ئه‌وه‌یه،‌ هه‌موومان هه‌وڵه‌که‌مان به‌ ئاراسته‌ی پاراستن و گه‌شه‌پێدانی زمانی کوردی بێت و هه‌وڵی چه‌سپاندنی به‌ کوردی نوسین و په‌یڤین بکه‌ینه‌ دروشمی ئه‌م قۆناخه،‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ شانبه‌شانی بواره‌کانی دیکه‌ی بزاڤی ڕزگاری کوردستان خه‌باتی پاراستن و گه‌شه‌ پێدانی زمانی کوردێ بدۆمێ و به‌ڕێوه‌ بچێ.
Monday, 25 October 2004, 3:03:09 AM

Sunday, February 06, 2005

به‌وپێیه‌ پێم وایه‌ من لێوه‌شاوه‌یی سه‌رۆککۆماریم نیه‌

نه‌واڵ سه‌عداوی:
"به‌وپێیه‌ پێم وایه‌ من لێوه‌شاوه‌یی سه‌رۆککۆماریم نیه‌ ".
ئه‌و هه‌واڵانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌ خۆ پاڵاوتنی منه‌وه‌ هه‌یه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆککۆماری میسر، په‌ره‌ی به‌ زنجیره‌ باسێک داوه‌ له‌ نێوان ده‌سه‌ڵاتدارانی سیاسی و ئایینیدا تا ئه‌وه‌ی که‌ شێخ محه‌ممه‌د ته‌نتاوی، موفتی زانکۆی ئه‌زهه‌ری میسر بریار(فتوا)ی له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ مافی خۆ پاڵاوتنی ژنان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی سه‌رۆککۆماری میسر ڕاگه‌یاند. دیاره‌ ئه‌م بڕیاره‌ بۆته‌ هۆی دوله‌تبوون له‌ نێو مه‌لاکاندا. هه‌رچه‌ند شێخ ئیبراهیم فیومی سکرتێری گشتی ئاکایمیای لێکۆڵینه‌و‌ه‌ی ئیسلامی به‌رگری له‌ بریاری شێخی ئه‌زهه‌ر کرد، به‌ڵام به‌مه‌‌رجێک که‌ ئه‌و ئێژێ له‌ ئیسلامدا له‌بابه‌ت کێشه‌ی کاره‌وه‌ له‌ نێوان ژن و پیاودا جیاوازی دانانێ، به‌ڵام هه‌ڵبژاردنی کار په‌یوه‌ندی به‌ ڕاده‌ی توانای فیزیکی هه‌ر ڕه‌گه‌زێکه‌وه‌ هه‌یه‌.

"ڕاده‌ی توانای له‌شی" گه‌له‌ پرسیارێکی له‌ هه‌ناویدایه‌. سروشتی مرۆڤ(به‌شه‌ر)چیه‌؟ ئایا شتێک هه‌یه‌ که‌ به‌درێژایی چه‌ندین سه‌ده‌ وه‌ک خۆی به‌ نه‌گۆڕی مابێته‌وه؟ ئه‌رێ پیاوه‌کان سروشتێکی جیاوازیان له‌ ژنان هه‌یه‌؟ گه‌لۆ جیاوازییه‌کان له‌ مێشک، له‌ش، ئه‌ندام و هه‌روه‌ها له‌ دیمه‌نی ڕه‌وانناسیه‌وه‌یه‌ یان جیاوازی دیکه‌یش هه‌یه‌؟ ئایا سروشتی ژنانی ئه‌مریکی له‌گه‌ڵ سروشتی ژنێکی میسریی عاره‌ب جیاوازه‌؟ بۆچی مارگرێت تاچێر بۆ ساڵانێکی دورودرێژ ئینگلیستانی به‌ مشتی پۆڵایین به‌ڕێوه‌برد؟ من گه‌لێکجار فیلمه‌کانیم چاولێکردوه‌ که‌ به‌سه‌ری به‌رزو باوه‌ڕ به‌خۆیی له‌کاتێکدا که‌ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدارانی عاره‌ب و سه‌رۆککۆمارو سانانی جیهانی عاره‌بان ڕێیده‌کرد. خاڵێکی سه‌رنجڕاکێشیش ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌مووی ئه‌م پیاوانه‌ له‌ دوای سه‌ری ئه‌وه‌وه به‌ سه‌ری شۆڕ و پشتی داموکاو یانیش به‌ سه‌روگوێلاکێکی داچۆڕاوه‌وه‌ به‌ڕێدا ده‌ڕۆیشتن، وه‌ک ملکه‌چێک بۆ ئه‌وی خاوه‌ن کۆلۆنیه‌کان. ‌

بۆ ئێمه‌ هێنده‌ دور بڕۆین. هه‌ر ئێستا دوکتۆر کۆندیلیزا ڕایس هه‌مان کار ده‌کا که‌ تاچێر کردی. هه‌روه‌ها مادلین ئۆلبرایت، گلدا مایر و خاتوو هێلاری کلینتن.
له ده‌رو درواسێکانی خۆمان له‌ وڵاتانی ئیسلامی ژنان وڵاتیان به‌ڕێوه‌ده‌برد، وه‌ک سریلانکا، فلیپین(ئاکینۆ)، ئیندۆنیزیا(سۆهارتۆ)، پاکستان(بێنه‌زیز بۆتۆ)، به‌نگلادش، تورکیه‌، هێند(ئیندرا گاندی).

له‌ وڵاتانی عاره‌بی ژنی شا یان سه‌رۆککۆمار و یانژی شازاده‌کان به‌ ڕاده‌ی هاوژینه‌ پیاوه‌کانیان له‌ به‌رپرسایه‌تیدا پشکیان هه‌یه. هاوژینی ئه‌نوه‌ر سادات و یان هاوژینی حوسنی موباره‌ چلۆن کابینه‌‌که‌ی سه‌ره‌ڕای بوونی سه‌رۆک شالیاریش به‌ڕێوه‌ده‌با و هه‌موو ڕۆژێ له‌ ڕۆژنامه‌کاندا هه‌واڵه‌که‌ی ده‌خوێنینه‌وه.‌

ئه‌مه‌ ڕاستیه‌که‌ که‌ ئێمه‌ ڕۆژانه‌ له‌گه‌ڵی به‌ره‌و ڕوو ده‌بین ، به‌ڵام ژماره‌یه‌ک له‌ مه‌لاکانی دژ به‌ شێخی ئه‌زهه‌ر، وه‌کو مفتی گه‌وره‌‌ی میسر دوکتوور عه‌لی محه‌ممه‌د جه‌ماعا و دوکتۆر یۆسف قرادوی به‌ شێوه‌یه‌کی ته‌واو ده‌رفه‌تی هه‌ڵبژێرانی ژنان بۆ سه‌رۆککۆماری ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌. به‌ڕاستی ئاغایان بۆچی؟
به‌ هۆی کێشه‌ی ره‌وانناسیانه‌و له‌ژێر ئازاردابوونی ژنان له‌کاتی سوڕی مانگانه‌(قاعیده‌یی)دا.

سوڕیمانگانه!
‌خوایه‌ گیان، که‌واته‌ بۆچی که‌وتنه‌ ناو سوڕی مانگانه،‌ مارگرێت تاچێری له‌ تێکۆشانی سه‌رۆک شالیاره‌تی وه‌دوا نه‌خست؟ بۆ ژنانی وه‌رزێری میسری که‌ له‌ ئه‌نگوتنی خۆری به‌یانه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ڕۆژئاوا بوون له‌ په‌نای پێاوه‌کاندا کار ده‌که‌ن و که‌چی (ته‌نانه‌ت ڕۆژێکیش) له‌ کارکردن په‌کیان ناخات؟ گه‌لۆ که‌وتنه‌ سوڕه‌وه‌ی وه‌رزشڤانانی گه‌نج ئه‌وان له‌ کێبه‌رکێی یاریه‌کانی ئۆلمپیک وه‌دوا ده‌خات؟

چ که‌سێک ئێژێ سوڕی مانگانه‌ ژنان له‌ کارو تێکۆشان دوورده‌خاته‌وه‌؟ ته‌نانه‌ت سکپڕی و دۆخی ئاوسبوونیش ژنانی له‌ کارکردن له‌ مه‌زرا، شوێنی کار، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و کۆنسولگه‌ری و ئه‌مباسیه‌کانی عاره‌بی و ده‌ره‌وه‌یی نه‌ پرینگاندۆته‌وه‌.

به‌ بێگومان وشه‌ی"سوڕی مانگانه‌" وشه‌یه‌کی که‌نێنه‌رو بێ بنه‌مایه‌ کاتێک که‌ له‌ زوانی ئه‌و جۆره‌ پیاوانه‌وه‌ ده‌رده‌په‌ڕێ. به‌تایبه‌ت گه‌ر ئه‌وه‌ی له‌به‌رچاو بگرین که‌ ئه‌و ژنانه‌ی له‌ بواری سیاسه‌ت و هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆماری و ئیدیکه‌دا خۆیان ده‌پاڵێون، ته‌مه‌نیان له‌ژوور په‌نجا ساڵه‌وه‌یه‌و که‌متر ده‌که‌ونه‌ ناو سوڕی مانگانه‌وه‌.

که‌نێنه‌رترین هۆ له‌لایه‌ن شێخ عه‌بدوڵڵا مجاوره‌وه‌ دربڕدراوه. ئه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دایه‌ که‌ ژنان ببنه‌ سه‌رۆککۆمار، به‌ڵام به‌مه‌رجێک یاساکانی"شه‌ریعت" له‌ دژی نیه‌ که‌ له‌ ناو دیوێکدا به‌ ته‌نیا له‌گه‌ڵ پێاوێک کۆنه‌بێته‌وه.‌

ده‌ی خوایه‌گیان، چۆن ده‌بێ ژنێک ببێته‌ سه‌رۆککۆمار به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ پیاوێک له‌ دیوێکی داخراودا کۆبێته‌وه‌؟ ئایا ئه‌و ته‌نێ ده‌بێ له‌گه‌ڵ ژنان چاوپێکه‌وتنی هه‌بێ؟ ئه‌رێ ئه‌و ناتوانێ له‌گه‌ڵ سه‌رۆک شالیار ئاڵوگۆڕی بیروڕا بکات.

ئه‌مانه‌ ئه‌و ڕسته‌‌ گاڵته‌جاڕنانه‌ن‌ که‌ له‌ زارو زوانی پله‌به‌رزترین ده‌سه‌ڵاتدارانی ئاینی‌یه‌وه‌ ده‌ێته‌ده‌ر که‌ بڕیاره‌ له‌ ڕێگای مانگیله‌کانه‌وه خه‌ڵکی له‌ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ی ‌ وه‌ڵات پێ ڕێنوێنی بکه‌ن.

ئه‌مانه‌ چه‌ند نموونه‌یه‌کن که‌ له‌ کاتی ڕاگه‌یاندنی خۆ پاڵاوتنمه‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، له‌ ڕۆژنامه‌‌کاندا هاتوونه‌ گۆڕێ. دیاره‌ پێویسته‌ ناوی ژنێک ببردرێ که‌ له‌چکه‌ی به‌سه‌ر مێشکی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئاینیدا دادا(که‌ له‌ داپۆشینی مووه‌کان مه‌ترسیدارتره‌)و ئه‌وانی به‌ دژبه‌ری شێخی ئه‌زهه‌ر ناوبرد. ئه‌و خاتوونه‌ش خاتوو ئامینه‌ نه‌سیر بوو که‌ دژایه‌تیه‌که‌ی له‌گه‌ڵ من توندوتیژتر بوو له‌ شێخه‌ پیاوه‌کان. ئه‌و گوتی به‌وهۆیه‌وه‌ دژی خۆ پاڵاوتنی ئه‌زه‌ که‌ من گه‌لێک له‌ بنه‌ماو یاساکانی "فقه" ره‌ت ده‌که‌مه‌وه‌.

به‌هه‌رحاڵ. به‌بۆچوونی خۆم، هه‌موو ئه‌مانه‌ لایه‌نه‌ ئه‌رێنیه‌کانی خۆ پاڵاوتنی منن. له‌بنه‌ڕه‌تدا هۆکاری سه‌رکی ئه‌ز بۆ خۆپاڵاوتنم به‌رفره‌ کردنی ئه‌م باسه‌ سیاسی و ئایدۆلۆجیانه‌‌یه‌ بۆ ڕوونکردنه‌وه‌و به‌هێزکرنی چاکسازی دیموکراتیک و گه‌شه‌ی ڕووناکبیری ڕاسته‌قینه‌ له‌ وڵاتانی عاره‌بیدا.

ڕه‌نگبێ یه‌کێک له‌ که‌نێنه‌رترینی په‌یڤه‌کان له‌ لایه‌ن یه‌کێک له‌ دژبه‌رانی بزاڤی چاکسازیخوازیه‌وه‌ گوترابێت که‌" بۆچی نوسه‌رێک و شیکه‌ره‌وه‌یه‌ک له‌ جه‌نگێکی سیاسی و هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆککۆماریدا به‌شداریده‌کات؟" ده‌بێ لێی بپرسرێ که‌ ئایا پێویسته سه‌رۆککۆماری وڵاتێک هێزی چه‌کداری هه‌بێت؟ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و پرسیاره‌ی که‌ گه‌لۆ هه‌لومه‌رجی سه‌رۆککۆمارێک له‌ هه‌ر وڵاتێکدا ده‌توانێ چی بێت؟ لێهاتوویی و لێوه‌شاوه‌ییه‌کانی سه‌رۆککۆماری ئه‌مریکا چین؟ ئایا ئه‌و وشیاره‌؟ به‌بێ ئه‌مانه‌ ده‌کرێ بێژم" به‌وپێیه‌ پێم وایه‌ من لێوه‌شاوه‌یی سه‌رۆککۆماریم نیه‌"

وه‌رگێڕانی له‌ فارسیه‌وه‌: خالید عه‌زیزیسه‌رچاوه‌: سایتی گوزارشگران

خۆ پاراستن له‌ ده‌مارگرژی نه‌ته‌وه‌‌یی!!

ماوه‌ ماوه‌ سه‌ردانی "ماڵپه‌ڕ" ده‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ی بزانم لکێنی ماڵپه‌ڕو سایتی نوێی لێ زیاد کراوه‌ یان نا. ئه‌م جاره‌یان"حسب حال" سه‌رنجی ڕاکێشام. عێرفان قانعی فه‌رد، وه‌رگێڕ و خاوه‌نی وێبلاگی (حسب حال)ه. ماوه‌یه‌که‌ نوسین و وتووێژه‌کانی له‌ سایته‌ فارسیه‌کان و هێندێکجار هه‌مان نوسین له‌ سایته‌کوردییه‌کان بڵاوده‌کرێنه‌وه‌. گه‌لێک بابه‌ت و وه‌رگێڕان و وتووێژی تێدایه. پاشتر زانیم کورده‌ و له‌ دایکبووی شاری مه‌ریوانی ئازیزه‌. له‌ کورتی بیبڕمه‌وه‌، ئه‌مڕۆش هه‌روا سه‌ردانی وێبه‌که‌یم کرد چاوم به‌ "محمد قاضی مترجم راه ازادی" که‌وت. ئه‌زیش ده‌ستم کرد به‌خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌ که‌ یادکردنه‌وه‌ له‌و وه‌رگێڕه‌ به‌ناوبانگه‌ بوو. له‌ ناو یادکردنه‌وه‌که‌دا ئه‌م وتانه‌ی خواره‌وه‌ سه‌رنجی ڕاکێشام: "قازی هیچکات له‌سه‌ر کێشه‌ی کوردا پێداگری نه‌ده‌کرد. چونکه‌ "ناسیونالیزم"ی به‌ جۆرێک له‌ ده‌مارگرژی توێژه‌کان ده‌زانی. به گاڵته‌ ده‌یگوت: [ له‌ کوردستان و ئازه‌ربایجان‌و کرمانشا ته‌لێکی دڕکاوی به‌ ده‌وری ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ گه‌ور‌‌یه‌دا دانێن و بڵێن ئه‌مه‌ کوردستانی ئێوه‌، ئایا ده‌کرێ که‌لتوری ئێران و کورد له‌یه‌کدی هه‌ڵاوێردرێ؟... له‌بنه‌ڕتدا مه‌گه‌ر چه‌ند که‌س لێزان(تایبه‌تمه‌ند) و زاناو به‌تواناو وشیارو خاوه‌ن به‌ڵێنی کوردمان هه‌یه‌؟کتێبی رایشی سێهه‌م چاولێکه‌ن له‌ بزوتنه‌وه‌ی ئاڵمانیه‌کاندا shadow cabinet (کابینه‌ی سێبه‌ر) هه‌بوو، چه‌ند که‌س شالیار هه‌بوون و جێگره‌کانی هه‌رکامیشیان دیاریکرابوو، ئێمه‌ی کورد چ که‌سێکمان هه‌یه‌؟ هه‌ر که‌سێک هاتۆته‌ مه‌یدان، ته‌نێ له‌سه‌ر بنچینه‌ی سۆزو هه‌ست و ئاڵۆزیی و ده‌مارگرژی و پله‌و پایه‌و به‌رژه‌وه‌ندی بووه‌و مه‌ردمیش ناوشیارو بێهه‌واڵ... به‌ چه‌کیش ناکرێ کارێک بکرێ، له‌ گۆڕه‌پانی جیهانیدا ئێمه‌ هیچکاره‌ین، که‌س ئێمه‌ ناناسێ، ڕێبه‌رانی کورد چ کارێکیان کردوه‌؟ مه‌گه‌ر هه‌ر ئه‌وه‌ نیه‌ هه‌زاران گه‌نج و لێهاتوو و مێشکمان له‌ ده‌ست داوه‌!هه‌مووان گازنده‌یان لێم هه‌یه‌ که ‌"کاکه‌ هیچت بۆ کورد نکردوه!‌" باشه‌ بابه‌که‌م! له‌ سه‌رده‌می گه‌نجێتیدا من کوردی فێر نه‌بووم، ناسراویه‌کی ئه‌وتۆم له‌سه‌ر زمان و وێژه‌ی سه‌رده‌می کوردی نیه‌، به‌ زۆریش که‌ نابێت، له‌وه‌ش زێده‌تر، به‌ زمانی فارسی و به به‌ربڵاوی به‌رهه‌مه‌کانم ڕوبه‌ڕوی کۆمه‌ڵ ده‌که‌مه‌وه‌. له‌ کوردستانی ئێمه‌ به‌ که‌سێک که‌ کتێب و بابه‌ت ناخوێنێته‌وه‌، به‌ڕێوه‌چوونی ژیانی منیش وه‌رگێڕانه‌، له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ له‌ نێوان 70 به‌رهه‌می مندا "کوردو کوردستان، سه‌لاحه‌دین، ژانی گه‌ل و زارا سه‌باره‌ت به‌ کورده‌کانن" باشه‌‌ ئیتر سنوری توانای ئه‌ز هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ بوو!]به‌ واتایه‌کی دیکه‌ قازی،" تعصب"ی کوێر کوێرانه‌ی نه‌بوو، زۆرتری کاتی به‌ وه‌رگێڕانی به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بیه‌ ناوازه‌کانی جیهانه‌وه‌ تێپه‌ڕ ده‌کردو بۆ وی وه‌رگێڕانی مێژووی پڕ له‌ ئاڵۆزی و ناکامی کورده‌کان چێژێکی نه‌بوو. له‌ ڕاستیدا ڕه‌نگه‌ چاوه‌ڕوانی که‌سانی به‌ گله‌یی، بێ"انصاف"و ڕه‌خنه‌گران، که‌مێک زێده‌ بوو بێ! له‌ ئه‌و په‌ڕی ئازادیدا، بڕوای خۆی ده‌رده‌بڕی و دیاره‌ وه‌ک مرۆڤێکیش بۆچوونه‌کانی جێی ڕێز بوو. حه‌زیده‌کرد وه‌رگێڕێکی بواری ئه‌ده‌ب بێت، نه‌ک وه‌رگێڕێکی ڕامیاری! وه‌ک ئه‌وه‌ی دڵی به‌ سیاسه‌تی کوردان خۆش نه‌بێ!."ئه‌و ده‌قه ‌که‌ به‌ فارسی نوسرا بوو ئه‌زیش ئه‌و به‌شه‌ییم لێکرده‌ کوردی و سه‌ره‌تا بۆیه‌م وه‌رگێڕا که‌ به‌بێ لێدوان لێره‌(وێبلاگی کوردستان) دایبنێم بۆ ئه‌وه‌ی خوێنه‌ران بۆخۆیان هه‌ڵی سه‌نگێنن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌م ماوه‌دا هێندێک له‌و ڕستانه‌م له‌ یه‌کێک له‌و کورده‌ فارسی نوسانه‌ی که‌‌ ئه‌ویش خزمه‌تێکی فره‌ دیاری به‌ وێژه‌ی فارسی کردوه‌ و ده‌یان چیروک و ڕۆمانی کوردی هه‌ر به‌و زمانه‌ به‌رهه‌م هێناوه‌م گوێ لێ ببوو، هه‌ر بۆیه‌ به‌ پێویستم زانی که‌ ئاوڕێکی هه‌رچه‌ند بچۆک له‌و بستێنه‌ بده‌مه‌وه‌و نه‌ک زۆر به‌ قووڵی لێی ڕابمێنم.ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وپێش به‌ هۆی سایته‌ فارسیه‌کانه‌وه‌ له‌ هه‌واڵی هاتنی نوسه‌ری به‌تواناو خۆشه‌ویستی هه‌ژاران، خاوه‌نی ده‌یان چیرۆک و چه‌ندین ڕۆمان، عه‌لی ئه‌شره‌ف ده‌رویشیانم بۆ ئوسترالیا بیست. ده‌روێشیانم له‌ "ابر سیاه هزار چشم"وه‌ ناسیبوو. دواتریش و به‌ به‌رده‌وامی به‌رهه‌مه‌کانیم، ئه‌وانه‌ی ده‌ستم پێیان ڕاگه‌یشتبێ خوێندۆته‌وه‌. پاش ئه‌وه‌ی زیاتر ده‌روێشیانم ناسی خۆزگه‌م ده‌خواست به‌رهه‌مه‌کانی و به‌تایبه‌ت چیرۆکه‌کانی به‌ زمانی شیرینی کوردی بنوسێ و مناڵان و لاوانی ئێمه‌ به‌ زمانی دایک بیان خوێننه‌وه و بۆخۆشم زیاتر چێژیان لێوه‌رگرم‌. زۆر که‌ڵه‌ نوسه‌ری گه‌وره‌ی گه‌لی ئێمه‌ له‌ به‌ر بارودۆخی کوردستان و چه‌وسانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی ژێر سێبه‌ری داگیرکه‌راندا ناچاربوون به‌ زمانی نه‌ته‌و‌‌ه‌ی سه‌رده‌ست بنوسن و سه‌ره‌نجام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له‌ڕوویی ئه‌ده‌بیه‌وه‌ به‌رهه‌می مه‌زن و شایانیان ئافراندوه‌، خزمه‌تێکی فره‌یان به‌زمانی ئه‌و نه‌ته‌وه‌ کردوه‌. عه‌لی ئه‌شره‌ف ده‌روێشیان، یه‌شار که‌مال، سه‌لیم به‌ره‌کات و وه‌رگێڕی به‌توانا محه‌ممه‌د قازی و گه‌لێکی تر له‌ نوسه‌رانی ناوداری کوردن که‌ به‌ زمانی فارسی و تورکی و عاره‌بی نوسیویانه‌و ته‌نانه‌ت زمانی دایکیشیان تاڕاده‌یه‌ک له‌ بیر چۆته‌وه‌ یان هێنده‌ لاوازن که‌ نه‌کارن پێی بنوسن. ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌شێکن له‌ تراژیدیای ژێرده‌سته‌یی و چه‌وسانه‌وه‌ی بێپسانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌که‌مان.ده‌روێشیان سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی فارسی نوس بوه‌ به‌ڵام له‌ هه‌موو به‌رهه‌مه‌کانیدا چێژو تامی کوردی ده‌کرێ. ژێنگه‌ی چیڕۆکه‌کانی کوردستان و به‌ندیخانه‌ی داگیرکه‌رانه‌ و هه‌ڵکوڵاوی ژیانی خۆی و کۆمه‌ڵگاکه‌ی و له‌ ناویشیدا ژیانی به‌ش مه‌ینه‌تان بووه‌. گه‌لێک پێم خۆش بوو که‌ له‌ نزیکه‌وه‌ بیبیم و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی گله‌یی ئه‌وه‌ی لێبکه‌م که‌ بۆچی هێشتا وه‌ک کوردێکی کوردی نه‌زان فارسی نوسه‌و زمانی داڵگی ژبیر کردوه‌. زۆر په‌ێڤم پێبوو، گه‌لێک پرسیارم هه‌بوو تا له‌ نزیکه‌وه‌ ئاراسته‌ی بکه‌م‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش ڕێزو خۆشه‌ویستیه‌کی تایبه‌تیم بۆی هه‌بوو، هه‌ر بۆیه‌ش هیوادار بووم که‌ بێته‌ ئه‌ده‌ڵاید و لێره‌ بیبینم. له‌ ڕاستیدا ئه‌وانه‌ی بانگیان کردبوو نه‌م ده‌ناسین تا لێیان بپرسم یان هه‌وڵی هێنانی بۆ ئێره‌ بده‌م. به‌‌هه‌رحاڵ ڕۆژێک کتوپڕ دۆستێکی به‌رێزی سنه‌یی به‌ ته‌له‌فوون ئاگادری کردم که‌ هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌ کاک عه‌لی ئه‌شره‌ف کۆڕێکی هه‌یه‌!. هه‌رچه‌ند دره‌نگ بوو به‌ڵام خۆم گه‌یاندێ. کاتێک گه‌یشتم هێشا ئه‌و نه‌گه‌یشتبوه‌ کۆڕه‌که‌. به‌وه‌یا که‌ کاروباره‌که‌ ئه‌نجومه‌نی فارسه‌کان ڕایپه‌ڕاندبوو پێم وابوو ده‌بێ فارسگه‌لێکی فره‌ له‌وێ ئاماده‌ بن و ئه‌زیش ئه‌وه‌ یه‌که‌م جاره‌ به‌شداری خڕبوونه‌وه‌یه‌کی فارسان بکه‌م. پاشان ده‌رکه‌وت که‌ جگه‌ له‌ ده‌دوانزه‌ کورد، نزیک بیست تا سی که‌سێک ئاماده‌ی کۆڕه‌که‌ بوون!. به‌خۆمم گوت کاک عه‌لی ئه‌شره‌فی هێژا گه‌ر په‌نجاساڵی دیکه‌ش خزمه‌تی فارسی بکه‌یت هه‌ر کوردی و له‌به‌ر کورد بوونه‌که‌شت له‌ خۆشه‌ویستی ئه‌وان بێبه‌شی. هه‌موومان له‌بیرمانه‌ که‌ محه‌ممه‌د قازی کۆچی دوایی کرد پێان ڕه‌وا نه‌بینی که‌ کوردستانیه‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی شایان پێشوازی له‌ ته‌رمه‌که‌ی بکه‌ن و ڕێزی بگرن، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ڕه‌وانشاد هه‌ر ته‌رمه‌که‌ی بۆ‌ خاکی کوردستان مایه‌وه‌ و هه‌موو به‌رهه‌مه‌کان و ژیانی پێشکه‌ش به‌ وێژه‌ی فارسی کرد و ئه‌و زوانه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند کرد. گه‌ر بێژین ئه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی کۆماری ئیسلامی‌یه نه‌ک ... ! به‌ڵام لێره‌ ده‌وڵه‌تی کۆماری ئیسلامی لێ نه‌بوو. وه‌ک بۆخۆیان ئێژن "ایرانی جماعت" له‌م شاره‌ فره‌ن و که‌چی له‌وێ دیار نه‌بوون.نامه‌وێ له‌باسه‌که‌ لاده‌م. له‌ محه‌ممه‌د قازییه‌وه‌ باسه‌که‌مان ده‌ست پێکرد. محه‌ممه‌د قازی، ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ به‌وه‌رگێڕانی زیاتر له‌ هه‌فتا به‌رهه‌می ئه‌ده‌بی و مێژوویی له‌ نوسه‌رانی ناوازه‌ی جیهانی بۆ سه‌ر زوانی فارسی، خزمه‌تێکی فره‌ دیاری به‌ زمان و ئه‌ده‌بیاتی فارسان کرد. له‌و هه‌فتا کتێبه‌ سێ چوار وه‌رگێڕدراوی له‌ کوردیه‌وه‌ بۆ فارسی تێدایه‌ و ئه‌وانه‌ش به‌که‌م نابینم. زۆرن ئه‌و کوردانه‌ی هێشتا به‌ نوسینی به‌رهه‌مه‌کانیان به‌زمانی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست و وه‌رگێڕان بۆ سه‌ر ئه‌و زمانانه‌ له‌ زمانه‌ زیندوه‌کانی جیهانه‌وه، خزمه‌تی ئه‌و زمانانه‌ ده‌که‌ن‌. هه‌روه‌ک گوتمان یه‌شار که‌مال، عه‌لی ئه‌شره‌ف ده‌روێشیان، محه‌ممه‌د قازی، سه‌لیم به‌ره‌کات و گه‌لێکی دیکه‌ش له‌وانه‌ن که‌ به‌ زمانی عاره‌بی، ترکی و فارسی به‌رهه‌می گه‌وره‌یان ئافراندوه‌ و ته‌نانه‌ت بوونه‌ ناوێکی دیار له‌ ناو ئه‌ده‌بیاتی ئه‌و زوانانه‌، به جۆرێک که‌ زۆر له‌ کوردان تا ئه‌م دواییانه‌ش به‌ گومانه‌وه‌ کوردبوونی ئه‌وانه‌یان ده‌‌په‌ژراند.بێشک بارو دۆخی کوردستان و ژیانی کۆڵه‌مه‌رگی نه‌ته‌وه‌که‌مان و زۆرداری و چه‌وسانه‌وه‌ی نه‌پساوه‌ی کورد به‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ر توانیویه‌تی کاریگه‌ری نه‌خوازراوی له‌سه‌ر گه‌لێک له‌ تاکه‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌مان هه‌بێت. ئه‌و کاریگه‌ریه‌ش بۆ وێنه‌ نه‌زانینی زمانی دایک و له‌ بیربردنه‌وه‌ی به‌ هۆی ڕاگواستن له‌ لایه‌ک و به‌ربه‌ستکردنی زوانی دایک و ڕێگرتن له‌ به‌کارهێنان و پێخوێندنی له‌و لای دیکه‌وه، ڕه‌نگه‌ به‌شێکی ئه‌و هۆکارانه‌ بن. بێگومان ئه‌وه‌ به‌شێکه‌ له‌ تراژیدیای هه‌وڵدان بۆ تواندنه‌وه‌ و له‌ناوبردنی کوردو مێژووی سه‌ده‌کانی ڕابردووی ئه‌م نه‌ته‌وه، پڕه‌ له‌و هه‌وڵانه‌‌.ئه‌گه‌رچی داگیرکه‌ران و دوژمنانی زمانی کوردی توانیان ژماره‌یه‌کی به‌رچاوی لێهاتوه‌کانی ئه‌م نه‌ته‌وه‌ ناچار بکه‌ن به‌ زمانی ئه‌وان بنوسن و به‌رهه‌م بێنن، به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ به‌رهه‌‌مه‌کانیان شه‌کڵی کورده‌واری و کوردیان پێوه‌یه و زمانی کوردیش نه‌ک هه‌ر نه‌مردو نه‌توایه‌وه‌ به‌ڵکوو به‌گژ هزری تواندنه‌وه‌ دا چوه‌وه‌ و ملی توێنه‌ره‌وانی شکاندو ئه‌مڕۆ به‌ ڕژدی ملی هه‌ورازه‌ ڕێی زیندوو کردنه‌‌وه‌و‌ داڕشتنه‌وه‌ و نوێکردنه‌وه‌ی‌ گرتوه‌ و خه‌ونی دژبه‌رانی زمانی کوردی ناو قه‌ڵای چه‌وساندنه‌وه‌ی‌ ‌ زڕاند .ئه‌گه‌ر، ناچاری هۆیه‌کی ئه‌و کاره‌ بێت و به‌رهه‌مێکی ڕێتێچووی دۆخی ژیانی کورد و ژێرده‌ست مانه‌وه‌ و داپڵۆسینی داگیرکه‌ره‌ دڵڕه‌که‌کان بێت، یانیش نه‌شاره‌زایی و که‌م توانایی له‌ زمانی دایک گه‌ر هۆیه‌کی ئه‌و دیارده‌یه‌ و به‌رهه‌مێکی ڕاسته‌وخۆی دیکه‌ی ئه‌و چه‌وسانه‌وه‌یه‌ بێت. ئاسایی دێته‌ به‌رچاو گه‌‌‌ر مرۆڤ به‌ شێوه‌یه‌کی ڕواڵه‌تیه‌وه‌ سه‌یری ئه‌و ڕاسته‌قینه‌یه‌ بکات، به‌ڵام ئاخۆ ده‌کرێ هه‌‌روا به‌ سێنایی ئه‌و هۆکاره‌ به‌گه‌روی هزرماندا گه‌روماندا ڕۆیکه‌ینه‌ خواره‌وه‌. ئایا ده‌کرێ یه‌شار که‌مال که‌ ئه‌وه‌نده‌ شاره‌زاو به توانا بێت و خاوه‌ن ئه‌و هه‌موو به‌رهه‌مه‌ به‌پێزانه‌ بێت بڵێین نه‌ ده‌کاری زمانی دایکی فێر بێت و یان له‌ بیر خۆی نه‌باته‌وه‌. تازه‌ گه‌ر بێژین دۆخی کوردان له‌ باکوری ڕۆژئاڤای کوردستان له‌ بن سیاسه‌تی که‌مالیزم دا نوزه‌ بڕاو ببوو یاشاریش ناچار بوه‌ دۆخه‌که‌ به‌وجۆره‌ی هه‌بوه‌ بپه‌ژرێنی و له‌و ڕێگایه‌وه‌ نوزه‌یه‌کی هه‌ر چه‌ندیش که‌می لێوه‌ هاتوه‌، خۆ ناکرێ بێژین ڕه‌وانشاد محه‌ممه‌د قازیش له‌ دۆخێکی له‌و شێوه‌دا بووه‌. هه‌روه‌تر به‌ڕیز ده‌روێشیان. چه‌وسانه‌وه‌ و زۆرداری و ئه‌تککردن و داپڵۆسین له‌ هه‌ر شوێنک کوردی لێ هه‌بوو بێت(کوردستان)، هه‌بوون‌ و به‌ داخه‌وه‌ ئێستاش هه‌یه‌. به‌ڵام ئه‌و دۆخه‌ نه‌یتوانیوه‌ زوانی ئه‌م نه‌ته‌وه‌ بتوێنێته‌وه‌ و بێ نوزه‌ی بکات. له‌و سۆنگه‌وه‌ ئێژم که‌ م. قازی بۆخۆشی هۆکارێکی دوره‌په‌رێزی له‌ زمانی دایک بووه‌. یان به‌ڕێز ده‌روێشیان ناکرێ هه‌روا به‌ سێنایی زمانی داڵگی له‌بیر بکات، له‌کاتێکدا بۆخۆی مامۆستای مناڵانی کوردی گونده‌کانی کوردستان بوه‌. ئه‌ی ده‌بێ هۆکاری ئه‌م په‌تایه‌ بۆ چی بگێڕینه‌وه‌ و کێشه‌که‌ له‌ کوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتوه‌. به‌شێکی ئه‌و په‌تایه‌، ڕه‌نگه‌ سه‌رچاوه‌که‌ی بۆ بێ ئاسۆیی داهاتووی زوانی دایک و سه‌پێندرانی ئه‌و هزره‌ی که‌ داهاتوومان به‌ فێربوونی زمانی فارسی و ترکی و عاره‌بیه‌وه‌ به‌نده‌، بگه‌ڕێته‌وه. له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ که‌ کوردیان بنده‌ست کردوه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌یان داوه‌ که‌ زمانی کوردی وه‌ک زمانێکی دواکه‌وتوو نیشان بده‌ن و بێکاریگه‌ری بکه‌ن، به‌ جۆرێک که‌ خۆ خه‌ریک کردن به‌ فێربوونی زمانی کوردییه‌وه‌ وه‌ک هه‌وڵێکی بێ ئاکام ده‌نرخێندراو به‌ پێچه‌وانه نه‌زانینی زمانی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست و نه‌په‌یڤین پێی، به‌ خاڵێکی لاواز ده‌بینراو ئاماژه‌ی دواکه‌وتوویی بوو. ئه‌م هزره‌ هه‌ڵته‌کێنه‌رو هه‌ڵه‌ پڕووکێنه‌ره‌ ژیانی خه‌ڵکی ئاسایی و گه‌نج و خورتی کوردیشی گرتبوه‌وه‌.له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ خراپترو هانده‌رتر گوایه‌ خۆ پاراستن له‌ ده‌مار گرژی نه‌ته‌وه‌یی‌یه‌ که‌ هه‌ندێکانی والێکردوه‌ زمانی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست بکه‌نه‌ زمانی ئاخافتن و نوسینیان. یان پێ له‌سه‌ر ئه‌و پرسانه‌ که‌ به‌ پرسی نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانرێن دانه‌گرن، هۆکار یان گرێ پووچکه‌یه‌کی دیکه‌‌ن‌. قانعی فه‌رد ئێژی: "قازی هیچکات له‌سه‌ر کێشه‌ی کورد پێداگری نه‌ده‌کرد. چونکه‌ "ناسیونالیزم"ی به‌ جۆرێک له‌ ده‌مارگرژی توێژه‌کان ده‌زانی. پرسیار ئه‌وه‌یه‌ گه‌لۆ یه‌کێک له‌ هۆیه‌کانی ئاوڕنه‌دانه‌وه‌و خزمه‌ت نه‌کردنی زمانی کوردی له‌ لایه‌ن ئه‌وبه‌ڕێزه‌وه هه‌مان پێداگری نه‌کردنه‌ نه‌بوه‌و نیه‌. گه‌ر وابێ ئایا به‌ڕاستی باسکردنی چه‌وسانه‌وه‌و بێبه‌شی کوردو دابه‌شینی خاک و سامانی کوردستان له‌ لایان داگیرکه‌ران و هه‌وڵ و تێکۆشان بۆ ڕزگاربوون لێی و په‌یڤین و هه‌وڵدان بۆ فێربوونی زمانی دایکیش پێداگری له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمن.‌ به‌ڕاستی مل به‌ردانه‌وه‌ و په‌سه‌ندکردنی ڕۆژه‌ڤی ڕۆژگاری کورد به‌ خۆ لادان له‌ پێداگری ناسیونالیستانه‌ ده‌ژمێردرێ‌. پاشان قانعی فه‌رد، له‌ زوانی ڕه‌وانشاد م. قازییه‌وه‌ ده‌ڵێ: به‌ گاڵته‌وه‌ ده‌یگوت" [ له‌ کوردستان و ئازه‌ربایجان‌و کرمانشا ته‌لێکی دڕکاوی به‌ ده‌وری ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ گه‌ور‌‌یه‌دا دانێن و بڵێن ئه‌مه‌ کوردستانی ئێوه‌، ئایا ده‌کرێ که‌لتوری ئێران و کورد له‌یه‌کدی هه‌ڵاوێردرێ؟". پێداگری له‌سه‌ر کێشه‌و پرسێکی ڕه‌وا جا ئه‌و پرسه‌ گه‌ر پرسێکی کۆمه‌ڵایه‌تی یان پرسێکی سیاسی بێ، گه‌ر به‌ ده‌مار گرژی لێکبدرێته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ لایه‌ن که‌سێکه‌وه‌ که‌ بۆ خۆی تاکێکی نه‌ته‌وه‌یه‌کی مافخوراوه‌، جگه‌ له‌ که‌وتنه‌ ژێر کاریگه‌‌ری دۆخی ژیانی یان ئایدۆلۆجی چیدیکه‌ ده‌گه‌یه‌نێ. له‌وه‌ش زیاتر وه‌ک قانعی فه‌رد له‌ زمانی م. قازییه‌وه‌ نوسیویه‌تی که‌ گه‌ر کوردستان به‌ ته‌لێکی دڕکاوی! سنوردار بکه‌ین و بڵێن فه‌رموون ئه‌وه‌ کوردستانه‌که‌تان! و ده‌پرسێ، ده‌کرێ که‌لتووری ئێران و کورد لێک هه‌ڵاوێردرێ؟ به‌داخه‌وه‌ ئه‌م شێوه‌ هزرینه‌ ته‌نێ هی ئه‌و به‌ڕێزه‌ نیه‌ و زۆرن ئه‌وانه‌ی ئێستاش به‌و شێوه‌یه‌ ده‌نواڕن. منیش ئێژم ئه‌رێ گه‌لۆ بۆ ناکرێ؟. که‌لتوری ئێران چیه‌ و چ بایه‌خێکی بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌کی ژێر چه‌پۆکه‌ی زمان و که‌لتور تاڵانکراو هه‌یه‌؟ ئێران کوا که‌لتورێکی له‌ بوخچه‌ نراوی لێکدانه‌بڕاوه‌. که‌لتوری کورد و فارس که‌ ئێران به‌ هی خۆیان ده‌زانن کوا یه‌که‌. منێکی خاوه‌ن حه‌یران و لاوک و سیاچه‌مانه، خاوه‌ن خاک و زووان و مێژوو و جوگرافی تایبه‌تی خۆمم،‌ بۆ له‌گه‌ڵ ئه‌وان جیا نیم؟. ئه‌و ئێرانه‌ که‌ بۆ کورد دۆزه‌خێک زیاتر نه‌بووه‌ و ده‌یان و سه‌دان محه‌ممه‌د قازیی له‌ لێسه‌ندوه‌و فارسێندراوه‌. ئه‌و ئێرانه‌ی که‌ تا ئێستاش پاراستنی چوارچێوه‌ دێزو ڕه‌زاگرانه‌‌که‌ی بۆته‌ ڕێگرێکی دژوار له‌سه‌ر ڕێگای ئازدبوونمان‌، کامه‌ به‌هشتی خه‌ونی ئێمه‌ی تێدایه‌؟ کوردێک که‌ هه‌رده‌م له‌م ئێرانه‌دا به‌داواکردنی سه‌ره‌تاییترین مافه‌کانی تۆمه‌تی که‌رتوپه‌رت کردنی ئه‌و چوارچێوه‌یه‌ نا پیرۆزه‌ی دراوه‌ته‌ پاڵ و له‌ژێر ئه‌م په‌رده‌و بیانوه‌‌‌شدا زیاتر داپڵۆسێنراوه،‌ بۆ به‌ ده‌مارگرژ و کوێر ده‌قه‌بڵێنرێ. به‌ڵی ده‌کرێ لێکی هه‌ڵاوێرین و وه‌ک دوو دراوسێ ده‌توانین بژین و ئه‌وکات سه‌رمان به‌ ئه‌ندازه‌ی یه‌ک به‌رز ده‌بێ و ده‌کرێ لێکی هه‌ڵاوێرین. من جیام و سه‌دان فرسه‌ک و پێنگاو له‌وانه‌وه‌ دوورم. ئێژم خۆزگه‌ م. قازی ڕه‌وانشاد له‌ ژیاندا بایه‌و پێم بگوتایه‌، گه‌لۆ تۆ له‌و دڕکدارانه‌ نزیکی و به‌ زمانی ئه‌وان له‌گه‌ڵم ده‌په‌یڤی ده‌ ده‌ستم دامێنت تازوه‌ پێان بێژه‌ ئه‌و تێلدڕوه‌ به‌ده‌وری کوردستانه‌که‌ماندا بکێشن و برامان برایه‌تی و کیسه‌و ماڵمان جیایه‌تی. گه‌لێک له‌ فارسه‌کان پێیان وایه‌ کورستان گه‌ر سه‌ربه‌خۆ ببێت کوردان له‌ برسان ده‌مرن و له‌ دنیا داده‌بڕێن. وه‌ک ئه‌وه‌ی کوردستان شاخێکی ره‌که‌ن و دێمه‌کار یان ده‌شتێکی کاکی به‌کاکی هیچ تیا سه‌وزنه‌بووی ڕوته‌ڵه‌ بێت. خۆ گه‌ر واش بێت مردن له‌ کوردستانێکی ئازادو دور له‌سێبه‌ری داگیرکه‌ران، هه‌زار ژیانی ژێر چه‌پۆکه‌یی به‌ قوربان بێت له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی هه‌رده‌م به‌ پله‌ دوو، نزم و کێوی لێمان ده‌ڕوانن. کوا ئه‌و ڕۆژه‌ی له‌ چاوو سێبه‌ری داگیرکه‌ران ڕزگارمان ده‌بوو. من هێشتاش ڕێز بۆ توانایی ڕه‌وانشاد محه‌ممه‌د قازی داده‌نێم و ئه‌و خزمه‌ته‌ی به‌ وێژه‌ی فارسیشی کردوه‌ به‌ خزمه‌ت به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌زانم و گه‌ر نه‌ته‌وه‌که‌م هێنده‌ بێکه‌س و پێخوستکراوو نه‌بووایه‌ ئاوا له‌گه‌ڵی نه‌ده‌پیڤیم. گه‌ر وڵاته‌که‌م سنور (تێلدڕو)ی خۆی هه‌بایه‌ و کیانی سیاسیم هه‌بایه‌ ئه‌مڕۆ نه‌ ئه‌و ده‌بووه‌ فارسی وێژو فارسی نوس و نه ئه‌زیش گازنده‌م لێ ده‌کرد.هه‌یاران، نه‌ته‌وه‌یه‌ک که‌ به‌گژ تواندنه‌وه‌دا بچێته‌وه‌. به‌ربه‌ره‌کانێ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ بکات که‌ ده‌یانه‌وه‌ی ناوی کوردو کوردستان نه‌هێڵرێ و بکرێته‌ به‌شێک له‌ فارس(ئێرانی)، ترک و عاره‌ب. کوردێک که‌ سیاسه‌تی جینۆسایدی له‌دژ به‌کار هاتوه‌ به‌کام پێوانه‌ ده‌مارگرژه‌و کوێرانه‌ پێرۆی نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستی ده‌مارگرژه. پێداگرتن له‌سه‌ر بنبڕکردنی تواندنه‌وه‌و به‌فارسکردن و وه‌ده‌ستهێنای مافه‌ سروشتی و ڕه‌واو دیانپیانداروه‌کان کوێی ناسیونالیزمی بنئاژۆیه‌.*****له‌و کۆڕه‌دا که‌ ڕێزدا عه‌لی ئه‌شرف له‌ ئه‌ده‌لاید پێشکه‌شی کرد، کوردێکی کرماشانی له‌ کاتی پرسیارو وڵامدا ڕوی کرده‌ ده‌روێشیان و گوتی به‌ بڕوای من ئه‌وه‌ی که‌ تۆ ئێژی کرماشان و کوردستان، وه‌ک دوو شوێنی لێکجیا، جێگه‌ی ڕه‌خنه‌یه‌ و کرماشانیش کوردستانه‌! بۆ ئێژی له‌ کرماشانه‌وه‌ چووم بۆ کوردستان؟ جیا له‌وه‌ی که‌ به‌ گاڵته‌وه‌ گوتی "ئێمه‌ ئه‌ڵێین کوردستان کرماشانه نه‌ک کرماشان کوردستان‌"به‌ڵام دواتر ئه‌ویش هه‌مان ده‌سته‌واژه‌ی به‌کار هێنا که‌ وریا بن نه‌که‌ونه‌ داوی "ناسیونالیزمی افراطی" و له‌و باره‌وه‌ پێدا چوو. من پێم وایه‌ ئه‌وه‌ ترسێکی بێجێیه‌. بۆ ده‌بێ باسی ڕاستینه‌ مێژووییه‌که‌ی وڵاته‌که‌مان به‌ ناسیۆنالیزمی توندڕێ لێک بدرێته‌وه‌. له‌ به‌رامبه‌ردا پێم وایه‌ شۆڤێنیزم دروستکه‌رو به‌هێزکه‌ری ناسیۆنالیزمه‌ به‌ هه‌موو به‌شه‌کانیه‌وه‌. گه‌ر شۆڤێنیزمی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست له‌ ئه‌وپه‌ڕی به‌هێزیدا نه‌بێ و هه‌وڵی توانه‌وه‌و له‌ پنج ده‌ر‌هێنانی نه‌ته‌وه‌ی ژێرده‌ست نه‌دات، پێویستی بوونی هه‌ستی ناسیونالیستی ئه‌ویش به‌شێوه‌ی "افراطی" له‌ گۆڕێدا نیه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مافی دیاریکردنی چاره‌نوس مافێکی ڕه‌وای نه‌ته‌وه‌کانه‌ و هه‌وڵدان بۆ گه‌یشتن به‌و مافه‌ ناسیونالیزمی کوێر نیه به‌ڵکو مافخوازییه. هه‌مان ئه‌و مافانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ مافێکی جیهانپه‌سه‌ند و دیانپێنراوی کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌ین‌‌. ئه‌وه‌ نه‌ک جێگای ترس و حه‌وجێ به‌ وریایی نیه‌ به‌ڵکوو ئه‌وه‌ی مه‌ترسیداره‌ سیاسه‌تی فارساندن و عاره‌باندن و تورکاندن له‌لایه‌ک و هه‌وڵدان بۆ دابڕینی شارو گونده‌کانی کوردستان و به‌شێوه‌ی خشکانی سڕینه‌وه‌ی ناوه‌ کوردییه‌کان و گه‌لێک سیاسه‌تی دیکه‌ی شۆڤێنیانه‌ وه‌ک گۆڕینی دیموگرافیای ناوچه‌و هه‌رێمه‌کانی کوردستانه‌‌ که‌ ده‌بێته‌ هۆی دروست بوونی ئاڵۆزی، جێی مه‌ترسیه‌و حه‌وجێ به‌ به‌گژداهاتنه‌وه‌یه‌. بۆ ئه‌و هێژایانه‌ ئه‌و هه‌موو ئاکاره‌ شۆڤێنیستیانه‌ به‌ مه‌ترسی ناو نابه‌ن که‌چی له‌وه‌ی که‌ ئێمه‌ به‌ وڵاتی خۆمان بێژین کوردستان ده‌بێ وریا بین و وا نه‌یژین که‌ دڵی شۆڤێنیسته‌کان بڕه‌نجێ. تۆ بڵی ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و ئازیزانه‌ تاکه‌کانی نه‌ته‌وه‌ی خۆیان له‌ مه‌ترسی ده‌مارگرژی نه‌ته‌وه‌یی وریا ده‌که‌نه‌وه‌ یه‌ک له‌سه‌دی ئه‌وه‌نده‌ هاوپیشه‌کانی خۆیان له‌مه‌ترسی شۆڤێنزم ئاگادارکردبێته‌وه‌!.له‌کۆتاییدا ئێژم، ئه‌وه‌ی ناوی ‌ "ده‌مارگرژی نه‌ته‌وه‌‌یی" لێده‌نرێ، نه‌ک هه‌ر ده‌مارگرژی نیه‌ به‌ڵکوو ئه‌وه‌ مافخوازی و‌ ڕێگرتنه‌ له‌ توانه‌وه‌و جینوسایدی نه‌ته‌وه‌یه‌ک. تێکۆشان له‌ پێناوی ڕزگاری نه‌ته‌وه‌ی کورد‌ تێکۆشانه بۆ ئازادی و دیموکراسی و مافی مرۆڤ. ئه‌وه‌ی که‌ خۆشی لێ نه‌بان ده‌کات و ده‌مارگرژی ده‌کاته‌ بیانوو بۆ خۆ بواردن لێی ناتوانێ تێکۆشه‌رانی ئه‌و بواره‌ له‌ به‌رده‌وامیان بپرینگێنێته‌وه‌.تێبینی: ئه‌و چه‌ند کۆڕسته‌یه‌ی وه‌رمگێراوه‌ و بۆته‌ ناوئاخنی ئه‌م بابه‌ته‌، هه‌ڵگری ئه‌وه‌یه‌ گه‌لێک زیاتری له‌سه‌ر بنوسرێ. به‌ڵام من به‌وه‌نده‌ کۆتایی به‌ بابه‌ته‌که‌ ده‌هێنم و با خوێنه‌ر خۆی لێ ڕابمێنێ و له‌سه‌ری ڕاوه‌ستێ.
25ی دیسمابه‌ری 2004

چه‌ند په‌یڤێک بۆ هیوا ئێرانی

کاک سه‌لاح عیلمی زاده‌ بابه‌تێکی له‌م چه‌ند ڕۆژه‌ی ڕابردوودا له‌ بلاگه‌که‌یاندا(کوردستان- مامۆستاو خوێنکارانی هونه‌رستانی کچانی"عفت") نوسیبوو. له‌ بابه‌ته‌که‌دا کێشه‌یه‌کی به‌جێی وروژاندوه‌ و پاشان هۆنراوه‌یه‌کی خۆشی له‌بنه‌وه‌ نوسیوه‌. بۆ خوێندنه‌وه‌ی تکایه‌ سه‌ردانی بلاگه‌که بکه‌. که‌سێک به‌ ناوی "هیوا(ایرانی کرد)" هه‌ر ناوه‌ ناوه‌ له‌و بلاگه‌ کۆمێنتێک ده‌نوسێ و ده‌م له‌ ئێرانی بوونی خۆیه‌وه‌ ده‌ات و نه‌ته‌وه‌که‌شی‌‌ ده‌کاته‌ ئێرانی و سێبه‌ری ئێرانیش بۆ کوردان وه‌ک به‌هشت ده‌ناسێنێ و پێیوایه‌ ئارامی و ئاسوده‌یی تێدا مسۆگه‌ره‌و که‌ سانێکیش که‌ ده‌خوازن به‌ کوردی بنوسن و بخوێنن و باسی کوردایه‌تی و نه‌ته‌وه‌یی ده‌وروژێنن یان دژی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران خه‌بات ده‌که‌ن به‌شێوێنه‌ری ئاسایش و ئارامی تاوانبار ده‌کات. عیلمیزاده‌ باسی ڕه‌خنه‌ یان پرسیارێکی خۆی له‌ مامۆستایه‌کی فارسی بێژی کورد ده‌کات. که‌چی ناوبراو به‌وه‌ی توڕه‌یه‌ و پێی وایه‌ دنیا ژێره‌وژور بوه‌. گێڕانه‌وه‌که‌ی مامۆستا سه‌لاح ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ کاتێکدا به‌لای خوێندنگه‌یکدا تێده‌په‌ڕی ده‌بینێ مامۆستا و خوێنکاره‌کان ده‌ستیان گرتوه‌و هۆنراوه‌یه‌کی فارسی ده‌چڕن که‌ هیچ په‌یوه‌ندیی به‌ کات و شوێنه‌که‌وه‌ نیه‌. ئه‌ویش له‌ مامۆستاکه‌ ده‌پرسێ که‌ "ئایا ناتوانێ چه‌ند شێعری كوردی‌یان پێ له‌به‌ر كات و له وه‌ها ده‌رفه‌تێك‌دا به كۆ بیخوێننه‌وه"‌ وه‌ڵامی مامۆستا که‌ "نا"یه‌. مامۆستا سه‌لاح دواتر وه‌ک خۆی ده‌ڵی هه‌ستی هۆنراوه‌ نوسین ده‌که‌وێته‌ سه‌ریه‌وه‌و هۆنراوه‌یه‌ک بۆ ئه‌و خوێندنگه‌یه‌ ده‌هۆنێته‌وه‌ و پاشتر له‌ گۆڤاری سیرواندا بڵاوده‌کرێته‌وه‌. هیوا ئێرانیش هه‌روه‌ک جاران دێت و کڵو کۆی خۆی ده‌ڕێژێ و لۆمه‌ی کاک سه‌لاح و ئه‌وانه‌ ده‌کات که‌ ئاوا ده‌هزرن. ئه‌زیش به‌ کورتی کۆمێنتێکم له‌سه‌ری نوسی و هه‌ر له‌وێ دامنا. ئه‌مڕۆ که‌ سه‌ردانم کرده‌وه‌ ئه‌و هیوا ئێرانیه‌! له‌وڵامی مندا چه‌ند شتی دیکه‌ی نوسیبوو. ئه‌زیش ویستم کورته‌ وڵامێکی بده‌مه‌وه‌ به‌ڵام دواتر درێژبووه‌وه‌و ئه‌وه‌ی خواره‌وه‌ی لێده‌رچوو. گه‌ر ده‌ته‌وێ بیخوێنیه‌وه‌ باشتره‌ له‌ پێشدا بچی کۆمێنته‌کان بخوێنیه‌وه‌و پاشان بێیته‌وه‌و وڵامه‌که‌ی من بیخوێنیه‌وه‌. ده‌بێ بڵێم که‌ ناوبراو ئه‌دره‌سی خۆی دانه‌نابوو ده‌نا وڵامه‌که‌م به‌ ئیمه‌یڵ بۆ ده‌نارد.
ئێرانچیه‌تی شتێکی نوێ نیه‌و به‌داخه‌وه‌ تائێستاش حزب و ڕێکخراوه‌ کوردییه‌کان له‌ قاوخی ئێرانچیه‌تی نه‌هاتونه‌ده‌ره‌وه‌و که‌سانی وه‌ک هیوا و ده‌مڕاسته‌کانیشیان هیچکات باوه‌ڕیان پێنه‌کردوون. ئێرانچیه‌تی له‌ بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاری خوازیدا له‌ پاش شه‌سته‌کانه‌وه‌ خۆی خزانده‌ ناو هزری هێزه‌ کوردیه‌کان و ئه‌ویش به‌رهه‌می چه‌پایه‌تی و گوایه‌ له‌دایک بووی بیری ئینترناسێۆنالیزم بوو. یان باشتره‌ بێژم هزراندنێه‌که‌ که‌ له‌ توده‌ییه‌کانه‌وه‌و گوازرایه‌وه‌ ناو بزاڤی کوردایه‌تی و تا ئه‌مڕۆش وه‌ک قونێری گولی لێهاتوه‌و لێمان نابێته‌وه‌. پێش ئه‌و کاته‌ هێزی کوردستانی هه‌ژگه‌ڵی ئێرانی به‌ناوی خۆیه‌وه‌ نه‌ده‌نا. بۆ وێنه‌ حزبی دیموکرات که‌ له‌سه‌ر بنچینه‌ی کۆمه‌ڵه‌ی ژێکاف دامه‌زرا تا کۆنگره‌ی سێی ئه‌و حزبه‌ هه‌ر ناوی "حزبی دیموکراتی کوردستان" بوو. ئه‌مڕۆکه‌ش که‌ ئه‌م حزبانه‌ سه‌ره‌ڕای به‌رزکردنه‌وه‌ی دروشمه‌کانیان له‌ ئۆتۆنۆمیه‌وه‌ بۆ فیدرالیزم که‌ ماناکه‌ی یه‌کیه‌تی دڵخوازانه‌یه‌، هێشتا هه‌ر چاره‌یه‌کی ئه‌و هه‌ژگه‌ڵه‌یان نه‌کردوه‌. به‌ڵام کوردستانیه‌کان نه‌ک ته‌نێ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به‌ڵکو له‌ هه‌موو پانتایی کوردستان خۆیان له‌و کێشه‌یه‌ ڕزگار کردوه‌و به‌ناسنامه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆیانه‌وه‌ خۆ ده‌ناسێنن. ته‌نانه‌ت ئه‌ندامانی خواره‌وه و ڕێبه‌رایه‌تی گه‌لێک له‌ حزبه‌کانیش لایان بۆته‌ شه‌رم که‌ بێژن کوردستانی ئێران و یان تورکیاو... . زۆربه‌یان جیا له‌ شوێنه‌ فه‌رمیه‌کان وپه‌یڤه‌ فه‌رمیه‌کانیان کوردستانی ده‌په‌یڤن و کوردستانی ده‌هزرن. ئه‌مه‌ش بێگومان بۆ که‌سانی وه‌ک هیواو ده‌مڕاسته‌کانی هه‌واڵێکی ناخۆشه‌و هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێک که‌ڵک وه‌رده‌گرن بۆ پێوه‌دان و لۆمه‌کردن و دژایه‌تیکردنی هزری نه‌ته‌وه‌یی و وڵاتپارێزی.
که‌سانی وه‌ک هیوا باش له‌وه‌ی ئاگادارن که‌ ئه‌م شه‌پۆلی هوشیاربوونه‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناسنامه‌ی نه‌ته‌وایه‌تیه‌‌ی ئه‌مڕۆی کۆمه‌ڵگای کورده‌واری، به‌ خوڕی و خورتی به‌ره‌و پێش ده‌چی و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانیش که‌ ناوبراو له‌ شوێنه‌کانی دیکه‌ زیاتر پێی توڕه‌و نیگه‌رانه، به‌به‌رفره‌یی شه‌پۆلده‌داو هه‌موو کۆمه‌ڵگای کوردستان و به‌تایبه‌ت توێژی ڕوناکبیرو خوێنده‌واری ته‌نیوه‌ته‌وه‌. ‌
هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ ناوبراو پێم ئێژێ " تۆی که‌ حاشات له‌ نه‌ته‌وه‌ی خۆت کردوه‌" واته‌ من خۆم به‌ ئێرانی نازانم و ئه‌وه‌ش لای ئه‌و حاشا کردن له‌ "میلیت"ی خۆمه‌!. هه‌روه‌ک پێشتر (کۆمێنتی پێشوم) ئاماژه‌م پێدا سروشتیته له‌ سه‌رده‌می ئه‌مڕۆشدا که‌سانێک هه‌بن وه‌ک هیوا بهزرێن. هۆیه‌که‌شی هه‌وڵی ده‌یان ساڵه‌ی داگیرکه‌رانه‌ بۆ تواندنه‌وه‌و‌ داگیرکردنی خاک و مێشکی مرۆڤی کورد. به‌ پێچه‌وانه‌ی بۆچونی به‌ڕێزتان، من حاشا له‌ کورد بوون و کوردستانی بوونی خۆم ناکه‌م و شانازیشی پێوه‌ ده‌که‌م هه‌ر له‌ پێناوی ئه‌وه‌شدا ڕه‌نگه‌ به‌ هه‌زاران کیلۆمیتر له‌ زێد و وڵاتی خۆم دورکه‌وتبمه‌وه. گه‌ر مه‌به‌ستیشت ئێرانی بوونه‌‌. ئه‌وا ده‌بێ بێژم سه‌د پاتی ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ به‌ڵێ من کوردستانیم و خۆم به‌ ئێرانی نازانم. له‌ درێژه‌ی بۆچونه‌که‌یدا باسی شوێنی من ده‌کا ده‌بێژێ په‌نات بردۆته‌ نزیک به‌سته‌ڵه‌کی باکوری و خه‌ونی گۆشه‌گیری ئێمه‌ ده‌بینی. ئه‌وه‌ گرنگ نیه‌ من له‌ کوێم و له‌ چ شوێنێک گیرساومه‌وه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ وه‌ک مرۆڤێک بڕوام به‌ ئازادی و مافی مرۆڤه‌کان هه‌یه‌ به‌ به‌بێ جیاوازی ڕه‌نگ و ڕه‌گه‌زو نه‌ته‌وه‌. که‌واته‌ خه‌ونی من گه‌یشتن به‌ ئازادییه‌. ئه‌و ئازادیه‌ی مافه‌کانم دابین بکات که‌ بتوانم چاره‌نوسی خۆم بۆخۆم دیاری بکه‌م. گه‌ر ئازادی هه‌بێت و مرۆڤ مافه‌کانی ده‌سته‌به‌ر بکرێت له‌ دۆخێکی وادا هه‌ر که‌س ده‌توانێ به‌ڕه‌ی خۆی له‌ ئاوده‌ربێنێ و هه‌ناسه‌ی سه‌ربه‌ستی هه‌ڵکێشێ و مافه‌کانی به‌کار بهێنێت. ئه‌وه‌ی که‌ من پێم وایه‌ که‌سانی وه‌ک ئێوه‌ بازاڕتان نامێنی و توشی دۆش دامان و په‌سیوگیر ده‌بن ڕاستیه‌که‌ و ئێوه‌ ناتانه‌وێ بیپه‌ژرێنن. خۆ له‌ خۆڕا نیه‌ ئێوه‌مانان و ئێرانیه‌کانی دیکه‌ که‌وتوونه‌ ڕه‌وزه‌خوێنی بۆ پاراستنی ته‌واویه‌تی ئێران و به‌رگری له‌ ئێرانی بوون. ته‌نانه‌ت سه‌رۆک کۆماره‌ ناکامه‌که‌تان بۆ ئه‌وه‌ی گوایا دڵی کوردان ڕاگرێ لێره‌و له‌وێ کوردان به‌ ئازاترین و سه‌ره‌کیترین نه‌ته‌وه‌کانی ئێران ناوده‌بات. ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌نیه‌ که‌ ناوبراو گه‌یشتۆته‌ ئه‌و بڕوایه‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ گه‌شه‌و هه‌ڵدانی بیری نه‌ته‌وه‌یی و ترسی سه‌رخۆبونی کوردانه‌ ناچاری کردوون که‌ ئه‌وه‌ی له‌دڵه‌وه‌ پێیان خۆش نیه‌و لێ ده‌سڵه‌مێنه‌وه به‌ زاریاندا دێ.
مێژوو و ڕابردوو شتێکه‌و ویستی ئه‌مڕۆو پێوانه‌کانی بۆ ژیان له‌مڕۆدا شتێکی دیکه‌یه‌. ئه‌و ئێرانه‌ی تۆ باسی ده‌که‌یت ده‌کرێ له‌ لاپه‌ڕه‌کانی مێژوودا بیخوێنیته‌وه‌و پانتاییه‌که‌ی بزانی و دوایه‌ش هه‌ر له‌ مێژوودا بۆ ڕه‌چه‌ڵه‌کی کورد بگه‌ڕێی. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ ناوی ئێرانه‌ بۆ کوردو نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌‌ به‌ندیخانه‌یه‌. هه‌موو به‌ندییه‌کیش ده‌خوازێ خۆی له‌ به‌ندیخانه‌ ڕزگار بکات. ژیان له‌ به‌ندیخانه‌دا چ شانازییه‌کی تێدایه‌. به‌سترانه‌وه‌ به‌ چوارچێوه‌یه‌که‌وه‌ که‌ ته‌نێ نه‌هامه‌تی و ڕۆژ ڕه‌شی بۆ هێناوین چ مانایه‌کی هه‌یه‌. کورد خاوه‌نی وڵاتی خۆیه‌تی و تۆش ده‌زانی که‌ ناوی کوردستانه و بۆخۆشت دانیشتوی ئه‌و خاکه‌ی‌. خاوه‌نی خاک و که‌لتورو زمان و نه‌ریتی خۆیه‌تی به‌ هه‌زاران مرۆڤی لێهاتوو لێوه‌شاوه‌ی تێدایه‌. که‌چی مرۆڤ ده‌چێته‌ ئۆفیسێکی ده‌وڵه‌تی و له‌ کرماشان و ئیلام و زۆربه‌ی شاره‌کانی کوردستان وا ده‌زانی له‌ ئیسفه‌هان و تارانه‌. هه‌مووی له‌ لایه‌ن ئیسفه‌هانی و تارانی ... یه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چێ. دۆخێکی وا ڕه‌نگه‌ بتوانێ هه‌ر که‌سانی وه‌ک ناوبراو ڕاز بکات و مل بۆ ئه‌و ڕاستیه‌ نه‌ویستراوه‌ نه‌وی بکه‌ن.
له‌وه‌ش بترازێ گریمان ئه‌و‌ه‌ی هیوا ئێژێ که‌ گوایه‌ کورد ئێرانی‌‌یه‌ ڕاسته‌!؟ به‌ڵام خۆ ئه‌و‌‌ه‌ مانای ئه‌وه‌ نیه‌ کورد هه‌تا جیهان دێته‌ کۆتای خۆی به‌ چوارچێوه‌یه‌کی واوه‌ ببه‌ستێته‌وه‌ و پێوه‌ی شته‌که‌ک بێ، هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی گوایه‌ ئێرانیه‌، نه‌یژێ کوردم و باسی مافی چاره‌ نوسی خۆی نه‌کات. ئه‌و زه‌ویه‌ی که‌ زیاتر له‌ پێنج ملیارد مرۆڤی له‌سه‌ر ده‌ژی ناوی جیهانه‌. که‌واته‌ هه‌موومان جیهانین. له‌ ڕووی دابه‌شکردنه‌وه‌ جیهان کراوه‌ته‌ پێنج به‌ش، ئه‌یژیا، ئوروپا، ئه‌مریکا، ئه‌فریکاو ئوسترالیا. له‌و پێنج به‌شه‌ ته‌نێ ئوسترالیا یه‌ک وه‌ڵاته‌ و له‌ حه‌وت هه‌رێمی فیدراڵی پێک هاتوه‌، ئه‌وانی دیکه‌ له‌ چه‌ندین وڵات و نه‌ته‌وه‌ی جیا جیا پێک هاتوون و خاوه‌نی کیان و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی خۆیانن. هه‌موو ئه‌فریکیه‌کان له‌ ژێر سێبه‌ری یه‌ک ده‌سه‌ڵاتدا ناژین و خاوه‌نی ده‌یان وڵاتی جیان. هه‌موو ئه‌مریکیه‌کان له‌ یه‌ک وڵاتدا و له‌ ژێر سێبه‌ری کیانێکه‌وه‌ نین. هه‌موو ئوروپیه‌کان که‌ زۆر له‌ کوردو فارس لێک نزیکترن له‌ بن سێبه‌ری ده‌سه‌ڵاتێکدا ناژین و ئه‌وه‌یان په‌سه‌ند نه‌کردوه‌. عا‌ره‌ب خاوه‌نی بیستویه‌ک وڵاتن و هه‌مووشیان موسڵمانن. کوردیش وه‌ک گوتمان گریمان هیوا ڕاست ئێژێ و ئێرانیه‌. به‌ڵام نامانه‌وێ له‌و چوارچێوه‌دا بمێنین و مانه‌وه‌مان له‌و چوارچێوه‌دا وه‌ک ڕابردو سه‌لماندویه‌تی جگه‌ له‌ زیان و ڕۆژ ڕه‌شی هیچ دیاریه‌کی بۆ نه‌ هێناوین. له‌به‌ر ئه‌وه‌ من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی تاکێکی ئه‌و جیهانه‌م و خه‌ڵکی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستم، له‌وێش خه‌ڵکی کوردستانم. ده‌خوازم کوردیش وه‌ک هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی جیهان خاوه‌نی کیان و قه‌واره‌ی خۆی بێت ئه‌مه‌ مافی بێ ئه‌ملاو ئه‌ولای خۆیه‌تی. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌مه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی کورد و گه‌لانی ناوچه‌که‌شه‌. ئه‌مه‌ چاره‌سه‌ری شه‌ڕو شۆڕو گێره‌و کێشه‌ی به‌شێک له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته که‌ ساڵانێکی دورودرێژه‌ به‌رده‌وامه. کوردستان بۆته‌ گۆڕه‌پانی ئێرانیه‌کان و تورکه‌کان و عاره‌بان. له‌و نێوه‌شدا هه‌ر کورد تێدا چوه‌ و خاکی تاڵان کراوه‌و دانیشتوانه‌کی بوونه‌ قوربانی‌‌. ڕاستیه‌ مێژووییه‌کان با له‌جێی خۆی بێت و هه‌رچی هه‌یه‌ به‌ڵگه‌ و سه‌لمێندراون و گه‌ره‌ک نیه‌ خۆیان له‌سه‌ر سور بکه‌ینه‌وه‌و ناو ناتۆره‌ له‌ یه‌کدی بنێین. به‌ڵام مێژوی سه‌ده‌کانی دوایی ده‌ریده‌خات که‌ کورد به‌ به‌بێ ویستی خۆی خاکه‌که‌ی دابه‌ش و داگیرکراوه. ده‌سه‌ڵات دارانی ئێرانیش هه‌ر له‌سه‌رتاوه‌ لایه‌نێکی ئه‌و پیلانه‌ بوون تا ئێستاش و هه‌رده‌م تۆخکه‌ره‌وه‌ی په‌یمانه‌کانی ئه‌و دابه‌شکردنانه‌ بوونه‌و باڵێکی پیلانگیڕان له‌ دژی نه‌ته‌وه‌ی کورد بوون. ئه‌مه‌ ڕاستیه‌.
هیوا ده‌بێژێ به‌ پێی داگیرکردنی بێگانه‌کان ئه‌ونه‌ته‌وانه‌(کوردو ئازه‌ری ..) له‌ ئێران جیا بوونه‌وه‌ و له‌و کاته‌شه‌وه‌ خۆشییان له‌ خۆیان نه‌دیوه‌. به‌ڵی کوردستان داگیرکراوه‌و داگیرکاره‌که‌ش ئیمپڕاتۆره‌کانی ئێران و عوسمانی بوون و بۆ خۆشیان به‌و ویستی خۆیان نه‌کوتوونه‌ سه‌ر ئێران یان عوسمانی تا جیا ببنه‌وه‌. کوردستان پاش ڕوخانی ده‌وڵه‌تی ماده‌کان له‌ لایه‌ن پارسه‌کانه‌وه‌ داگیرکراوه‌‌‌و یه‌کمجاریش پاش شه‌ڕی چاڵدران به‌ پێی ڕێکه‌وتن له‌ نێوان ئێران و عوسمانیه‌کان دابه‌شکرا و پاشانیش ئه‌و به‌شه‌ی که‌ له‌ دابه‌شکردنه‌که‌دا به‌ر عوسمانیان که‌وت جارێکی دیکه‌ له‌ لایه‌ن کۆلۆنیالیسته‌کانه‌وه‌ دابه‌شکرایه‌وه‌ و به‌زۆر به‌ ئیراک و سیریاوه‌ لکێندرا. ئه‌و ئێرانه‌یش که‌ ئێوه سنگی بۆ ده‌کوتن نه‌ک له‌سه‌ری هه‌ڵنه‌قڕا به‌ڵکو له‌وکاته‌وه‌ نه‌ک هه‌ر هه‌وڵی ئه‌وه‌ی نه‌داوه‌ کوردستان که‌ تۆ به‌ ئێرانی ده‌زانی بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئێران! به‌ڵکو ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران ئه‌وبه‌شه‌ش که‌ له‌بن ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌شیاندا بوه‌ به‌چاوی داگیرکار لێان ڕوانیوه‌و به‌شێوه‌یه‌کی تاڵانکه‌رانه‌ سامانی ئه‌و نیشتمانه‌ی ئێمه‌یان تاڵان کردوه‌ و ئاسه‌واره‌کانیان له‌به‌ین بردوه‌. جا له‌ کاتێکدا که‌ کوردان له‌ کوردستانی ژێر سێبه‌ری ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌شی داگیرکه‌رانی ئێران ده‌چه‌وسێنرێنه‌وه‌و ده‌توێندرێنرێنه‌وه‌و ئاگرو ئاسنیان به‌سه‌ردا بارێنداراوه‌و ده‌بارێندرێ و گوندو شاری وێران ده‌کرێ، ده‌بێژێ گه‌ر کوردانی به‌شه‌کانی دیکه‌ به‌شێک له‌ ئێران بونایه‌ عاره‌ب نه‌یانده‌وێرا کیمیاییان به‌سه‌ردا بپڕژێنێ و ناوچه‌کانیان به‌عه‌ره‌ب بکات. یان تورکه‌کان نه‌یانده‌وێرا له‌ کاتی به‌ڕێوه‌بردنی جه‌ژنی نه‌ورۆزدا گونده‌کانی کوردان بۆمباران بکات. ئه‌و کاکه‌ هیوایه‌ پێی ده‌چێ له‌ کوردستان نه‌ژی!! و قه‌ت گوێی له‌ ده‌نگی تۆپ باران نه‌بووبێ و له‌ ڕۆژنامه‌شدا نه‌یخوێندبێته‌وه‌ یان له‌ گوێی گادا نوستبێ و ده‌سکه‌وتێکی له‌م کوێ ئاخنینه‌دا هه‌بێ، ده‌نا‌ ته‌نیا له‌ماوه‌ی ئه‌و بیست و پێنج ساڵه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ی کۆماری ئیسلامی ئێرانه‌که‌ی ئه‌و! لانی که‌م 50هه‌زار کورد به‌تاوانی کوردبوون به‌ده‌ستی سپای ئێرانیه‌کان کوژراون‌ و شارو گوند نیه‌ به‌ر ڕه‌حمه‌تی تۆپ باران نه‌که‌وتبێ و ڕۆڵه‌کانی له‌ دار نه‌درا بێت . تاوانه‌کانی قاڕنێ و قه‌ڵاتان و ئێندرقاش بۆ هه‌میشه‌ وه‌ک په‌ڵه‌یه‌ک به‌ ته‌وێڵی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێرانه‌وه‌ دیارن‌. له‌وه‌ش زیاتر جیا له‌وه‌ی ئه‌و به‌ڕێزه‌ بۆخۆی به‌فارسکراوه‌و ناتوانێ به‌کوردی بنوسێ! و که‌وتۆته‌ ژێر کاریگه‌ری داگیرکه‌ران و مێشکشی داگیرکراوه، ‌ناوبراو ئه‌گه‌ر چاوێلکه‌ی تاریک له‌ چاو نه‌کا ده‌بینی که‌ چۆن شاره‌کانی کوردستان به‌ره‌به‌ره‌و به‌ پڕۆگرامێکی داڕێژراو له‌ کوردبوون ده‌شۆردرێنه‌وه‌ و به‌ ده‌یان شێوه‌ و به‌به‌رده‌وامی هه‌وڵی تواندنه‌وه‌ی که‌لتورو زمانی کوردی له‌ ڕۆژه‌ڤی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێراندا هه‌بوه‌ و هه‌یه‌و که‌سانی وه‌ک ئه‌و به‌ڕێزه‌‌ش نه‌قه‌یان لێنایه و تێکۆشه‌رانی ڕێگای ڕزگار بوون له‌و دۆخه‌ش تاونبار ده‌که‌ن‌. من له‌و به‌ڕێزه‌ ده‌پرسم چما هێگمه‌تانه‌ که‌ پێته‌ختی ده‌وڵه‌تی ماد بوو هیچ ئاسه‌واری کوردی لێنه‌ماوه‌. ئایا نابینی که‌ تا نوکه‌ش هه‌وڵی به‌ ئازه‌ریکردنی شاره‌کانی باکوری ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌درێ. ئایا ئه‌وه‌ش عاره‌ب ده‌یکه‌ن. کاکه‌ هیوا بۆ له‌ خۆت ناپرسی که‌ کوردستان بۆ کراوه‌ به‌ ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا. بۆ تۆ نازانی کوردی بنوسی، بۆ کرماشانیه‌کان به‌ کوردی ناپه‌یڤن. ئایا ئه‌مانه‌ له‌ خۆڕا بوون و سیاسه‌تی تواندنه‌وه‌ی له‌ پشته‌وه‌ نه‌بوه‌. گه‌ر ئه‌مه‌ سیاسه‌تی تواندنه‌وه‌ نیه ناوی چی لێده‌نێ‌. پرسیار زۆرن و وڵامیان نیه‌. که‌سانی وه‌ک هیوا ئاوا به‌ سێنایی له‌ نه‌ته‌وه‌ی خۆیان وه‌رده‌گه‌ڕێن و ده‌بنه‌ که‌وا سوری پێش له‌شکری داگیرکه‌ران، به‌ڵام پاشان چی؟.
پێم خۆشه‌ سه‌رنجی ناوبراو بۆ ئه‌وه‌ ڕاکێشم که‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ ده‌ساڵ که‌ باشوری کوردستان تاڕاده‌یه‌ک به‌ ئازادی شاد بوه‌ و کوردانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ خۆیان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن. ته‌نیا له‌و ماوه‌ کورته‌دا به‌ ڕاده‌ی سه‌دساڵ کوردان پێشکه‌وتوون. ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای چاو سورکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی "عتاس" و هیدیکه‌ش. کوردستان لانکی شارستانیه‌تی میسۆپۆتامیایه‌و کورد ڕه‌سه‌نترین گه‌لی ئه‌م ناوچه‌یه‌یه‌. سه‌ره‌ڕای ژێر چه‌پۆکه‌یی و له‌ ژێر داگیرکاریدا بوون و نه‌بوونی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی زمان و که‌لتوره‌که‌ی خۆی پاراستوه‌و به‌رگری لێکردوه‌ و وه‌ک چیاکانی به‌ سه‌ربه‌رزی خۆی ڕاگرتوه‌و هیچ هێزێک نه‌یتوانیوه‌ بیتوێنێته‌وه‌‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ له‌ ده‌رفه‌تێکی کورتدا هه‌نگاوی گه‌وره‌ داوێژێ. له‌ خۆت ناپرسی کورد ئه‌گه‌ر خۆڕاگر نه‌بوونایه‌و خه‌ونی خه‌واڵوه‌کانی باڵه‌خانه‌کانی تاران و ئه‌نکه‌ره‌و به‌غاو شامی نه‌زڕاندایه‌ تا ئێستا ئه‌ساوارێکی نه‌ده‌ماو ئێرانیه‌ ده‌مڕاسته‌کانی تۆش ئێسته‌ زمانی جه‌ژنی له‌ ناوبردنی که‌لتورو زمانی کوردیان ده‌گرت و تۆش ده‌بوو وه‌ک ئێستا فارسی نوس و ... بیت. جارێک له‌ خۆت بپرسه‌ که‌ پاش ساڵانێکی زۆرو قڕکردن و جینۆساید و کیمیا باران و زمان بڕین، نه‌ته‌وه‌یه‌کی بێ ده‌وڵه‌تی وه‌ک کورد چۆن توانیویه‌تی شه‌پۆله‌کانی ده‌نگی به‌ ئاسمانا سنوره‌کاندا تێده‌په‌ڕبکات، ئه‌مه‌ ئاماژه‌ی چیه‌؟ بۆ له‌و ئێرانه‌ وێرانه‌ی تۆوه‌ کورد ده‌نگێکی به‌ ئاشکرا ناتوانێ ده‌ربڕێ؟ بۆ هه‌موو هاوارێکی ده‌خنکێنرێ. و سه‌ره‌نجام بپرسه‌ گه‌ر کورد خاوه‌نی کیان و ده‌سه‌ڵاتی نه‌ته‌وه‌یی خۆی بێت چه‌نده‌ ده‌توانێ پێشبکه‌وێت. گومانی تیانیه به‌ پێی ئه‌و ده‌ربڕینانه‌ی تا ئێستا ده‌رت خستوه‌ وه‌دی هاتنی ئامانجی کوردان له‌ دروستکردنی کیانی نه‌ته‌وه‌ییدا تۆو دۆسته‌کانت! نیگه‌ران ده‌کات و خه‌وه‌که‌تان ده‌زڕێنێ.‌
باسی ئه‌وه‌ ده‌که‌یت که‌ ده‌ته‌وێ ده‌سڵاتدارن بگوڕی و چاکیان بکه‌یت. هیوادارم سه‌رکه‌وتوبیت. له‌مێژه‌ له‌و پێناوه‌دا خه‌بات ده‌کرێ و کوردیش خۆت گه‌ر خۆی لێ نه‌بان نه‌که‌ی ده‌زانی که‌ له‌پێناوی ئه‌و گوڕینه‌دا گه‌لێک تێکۆشاوه‌ و ئێستاش به‌ سه‌دان که‌س له‌ به‌ندیخانه‌کانی ئێراندان. هه‌وڵدان بۆ گۆڕینی سیسته‌مه‌ تۆتالیتاره‌کان له‌ هه‌موو جیهاندا به‌ خورتی ده‌چێته‌ پێش و ئه‌مه‌ش ئه‌رکی هه‌موو ئازدای خوازانه‌. به‌ڵام ئایا به‌ ڕاستی تۆ له‌وانه‌ی که‌ هه‌وڵێکی وات له‌ده‌ست بێت؟ که‌سێک که‌ دژی بایه‌خه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی خۆی بێت و خزمه‌تی ده‌وڵه‌تێکی سه‌ره‌ڕۆ و داگیرکه‌رو شه‌ڕه‌نگێزی وه‌ک ئێران بکات و له‌ په‌نای ئێرانچیه‌تیه‌وه‌‌ دژایه‌تی له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆی و خه‌باتکارنی ڕێگای ئازادی بکات ناتوانێ که‌سێکی چاکخوازو ئازادی ویست بێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ده‌بێ به‌ ناوبراو بڵێم که‌ ئه‌و ئێرانیانه‌ و ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ستن که‌ وه‌ک تۆ! ده‌یانه‌وێ و ده‌خوازن چاکسازی له‌ ئێران پێکبێنن له‌ ڕاسته‌وه‌ بۆ چه‌پیان، له‌ دیموکراته‌وه‌ بۆ شاپه‌ره‌ستیان له‌ موسڵمانه‌وه‌ بۆ به‌‌هاییان تا ئێستاش هه‌موویان له‌ دژی په‌ژراندنی مافی کوردانن. هه‌ر کوردێکی وه‌ک تۆیه‌ به‌ هیوای چاکسازی و گۆڕین، هاو نه‌ته‌وه‌ و هاونیشتمانیه‌کانی خۆی به‌ جوداخوازی و هزری نه‌ته‌وه‌یی و حاشاکردن له‌"ملییت" و شتی وا تاونبار ده‌کات. ئه‌گه‌ر چی پێناچێ تۆ که‌ له‌بن کڵاوی ئێرانچیه‌تیه‌وه خه‌ریکی پێوه‌دانی هاونه‌ته‌وه‌کانی خۆتی به‌ڕاستی گوردی ئه‌و بواره‌ بیت به‌ڵام ‌ سه‌ربه‌ستی له‌وه‌ی خه‌ون به‌ چاککردنی ده‌سه‌ڵاتدارنه‌وه‌ ببینی. من ئه‌وه‌ به‌ خه‌ون ده‌زانم که‌ له‌ ئێران ده‌سه‌ڵاتێک بێته‌ سه‌رکار که‌ مافی هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانی ئه‌و جوگرافیایه‌ی ناوی ئێرانی لێندراوه‌ بپه‌ژرێنن. گه‌ر ئه‌و خه‌ونه‌ی ئێوه‌ بێته‌ ڕاستی و هه‌موو لایه‌ک مافی یه‌کتر بپه‌ژرێنن ئیتر پێکه‌وه‌ بوون و لێکترازان ئاره‌زوومه‌ندانه‌ ده‌بێت و من و تۆش کێشه‌مان نابێت. به‌ واتایه‌کی دیکه‌ له‌ دۆخێکی وادا کوردو نه‌ته‌وه‌کانی دیکه‌ی ناوچه‌که‌ به‌ حه‌زی خۆیان و له‌ ڕێگای هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ پێکه‌وه‌ بوون و جوێبونه‌وه‌ دیاری ده‌که‌ن. دلنیابه‌ ئه‌وکات من و زۆربه‌ی تاکه‌کانی نه‌ته‌وی کورد بانگی سه‌رخۆبوون ده‌ده‌ین. وه‌نه‌بێ تا ئه‌و کاتیش ده‌سته‌وستان و ده‌سته‌و ئه‌ژنۆ دانیشین، به‌ڵکو ڕێگه‌ ده‌بڕین و ملی هه‌ورازی خه‌بات ده‌شکێنین و سه‌رنجام ئاسۆی ڕزگاری به‌دی ده‌هێنین. هه‌موو ئه‌وانه‌ی وه‌ک تۆش بیرده‌که‌نه‌وه‌ با بزانن دژواریه‌کانمان بڕیوه‌و هه‌ورازه‌ هه‌ڵه‌مووت و ڕژده‌کانمان به‌زاندوه‌و ئه‌وه‌ی ماوه‌ به‌ ڕاده‌ی ڕابردوو دژوار نیه‌. هاکا ئه‌و ڕۆژه‌ هات و ڕۆژ له‌ مادستان هه‌ڵهات. ئه‌وسا ده‌بینی له‌ وه‌ڵاتی ڕۆژ کوردان کوێنده‌رین وچلۆن تاڵه‌کانی تیشکی خۆر ناسنامه‌ی کوردستانیه‌کان به‌گوێی کوردستانیه‌کاندا ده‌چرپێنن .
له‌ کۆتایی دا خوێنه‌ری هێژا بۆ ئه‌وه‌ی کاکڵی تێهزرینی هیوا ئێرانی بخوێنیه‌وه‌ و بیناسی بزانه‌ ئێژێ چی. ناوبراو له‌ کۆتایی کۆمێنته‌که‌یدا ئه‌ڵێ:‌ "که‌مترین کار که‌ وڵاتی ئێمه‌ بۆ ئێمه‌ی کردوه‌ دابین کردنی ئاسایشه‌. ئه‌گه‌ر وڵاتی ئێمه‌ ئاسایشی بۆ نه‌ده‌هێناین هێشتا دوچاری قوربانی بوون له‌ نێوان تێکهه‌ڵچونه‌کانی نێوان حزبی دیموکرات و کومه‌ڵه‌و بارزانیه‌کان و مه‌نگوڕه‌کان و خه‌باتدا ده‌بوین. بۆخۆمان چیمان بۆ وه‌ڵاته‌که‌مانکردوه‌؟ چه‌نده‌ بۆ دروستکردنی ئاسایش و هاودڵی له‌ نێوان وه‌ڵاته‌که‌ماندا کارمان کردوه‌؟"‌ ئه‌م پاراگرافه‌ی کۆتایی زیاتر ناسێنه‌ری هیوایه‌. خوێنه‌ری هێژا بۆ خۆی ده‌توانێ بزانێ که‌ باری ناوبراو له‌ کوێ که‌وتوه و کونده‌ له‌ کوێ دڕاوه‌‌و په‌یڤه‌کانی بۆ کێن و له‌ پێناوی چیدایه‌. بێ به‌ختی ئه‌وانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێک ده‌که‌ن و ده‌ڵێن له‌ پێناوی ڕازیکردنی دڵی داگیرکه‌ران، به‌ڵام ده‌سکه‌وتێکی ئه‌وتۆیان پێ نابڕێ. جگه‌ له‌وه‌ی له‌ باره‌گای نه‌ته‌وه‌که‌یاندا توشی ناوزڕان ده‌بن.